Kwento - Huseng Batute, Asedillo at ang wikang Filipino

HUSENG BATUTE, ASEDILLO AT ANG WIKANG FILIPINO

Maikling kwento ni Gregorio V. Bituin Jr.

Sa paglalathala nating muli ng pahayagang Taliba ng Maralita bilang opisyal na publikasyon ng pambansang samahang Kongreso ng Pagkakaisa ng Maralitang Lungsod (KPML), nais nating kilalanin ang isa sa mga magigiting na makata ng bayan - si Jose Corazon de Jesus o Huseng Batute. Nasa wikang Filipino ang ating pahayagan. Nasa wikang madaling maunawaan ng ating mga kapwa maralita. Kaya yaong mga Pinoy na Ingleserong nangungutya sa wikang Filipino na wikang bakya ay dapat nating tuligsain. Kaya mahalaga ang muling pagkilala, bukod sa makatang si Gat Francisco Balagtas, kay Huseng Batute, na siyang unang Hari ng Balagtasan noong 1925.

Napagkwentuhan nga namin iyan ng lider-maralitang si Mang Isko, na tumutula rin naman. Sabi niya sa akin, “Alam mo, Igor, dapat namang kilalanin din ng pamahalaan ang kahalagahan ni Jose Corazon de Jesus bilang tagapagtanggol ng wikang Filipino. Nabasa mo ba ang tula niya laban sa isang gurong Amerikana? Tinuligsa niya iyon ng patula dahil kinagagalitan nito ang mga estudyanteng nagta-Tagalog.”

“Anong magandang mungkahi mo?” Tanong ko.

“Aba’y sa Nobyembre 22 ay kaarawan niya, maanong magdeklara naman ang pangulo na kilalanin si Huseng Batute sa kanyang kaarawan. O kaya ay kilalanin ang kanyang kaarawan bilang Pambansang Araw ng Pagtula, Tulad ng pag Abril ay sinisimulan ng bayan ang Buwan ng Panitikan sa mismong kaarawan ni Balagtas, Abril 2. Bagamat dapat Abril 1 hanggang Abril 30 ang Buwan ng Panitikan. Ang Abril 1 kasi ay April Fool’s Day. Kaya ang pagsalubong lagi sa Buwan ng Panitikan ay sa kaarawan ng ating dakilang makatang si Balagtas.” Ani Mang Isko.

“Maganda po ang inyong mungkahi. Tulad rin pala iyan ng naging karanasan ni Teodoro Asedillo, na isang guro sa Laguna, bago nakilalang rebelde. Tinuruan niyang maging makabayan ang mga estudyante niya, at pinagalitan siya ng punong gurong Amerikano dahil sa pagtuturo ng wikang Filipino, kaya siya tinanggal.” Sabi ko sa kanya.

“Maalam ka pala sa kasaysayan,” tugon ni Mang Isko. “Baka mas magandang buksan natin sa isang talakayan ang usaping ito. Pagkilala kina Jose Corazon de Jesus at Teodoro Asedillo bilang mga bayani ng wika. Mungkahi kong magpalaganap tayo ng kampanyang lagda upang ideklarang Pambansang Araw ng Pagtula ang kaarawan ni Batute, kasabay ng kampanyang pagkilala kina de Jesus at Asedillo bilang mga bayani ng wikang Filipino, na nauna pa kay Manuel L. Quezon, na siyang Ama ng Wikang Pambansa.”

“Sige po.” Tugon ko. “Napanood ko kasi ang pelikulang Asedillo ni Fernando Poe Jr., at nabasa ko ang talambuhay niya sa mga aklatan kaya po alam kong ipinaglaban niya ang ating wikang pambansa. Isusulat ko muna ang borador ng kampanyang lagda para sa dalawa. Tapos po ay magpatawag tayo ng pulong ng samahan. Yayain din natin ang iba pang samahan upang sumama sa kampanyang ito. Magpatawag na po tayo ng pulong sa Sabado.”

“Ayos iyan. Ipatawag mo na.” Sabi ni Mang Isko sa akin, kaya masigla kong ginampanan ang para sa akin ay makasaysayang usapin.

Pagdating ng araw ng Sabado, ikalawa ng hapon, nagsidatingan na ang mga lider at kasapian ng samahan. Sinimulan ko ang usapin.

“Nag-usap kami ni Pangulong Isko upang maglunsad tayo ng isang malawakan at makasaysayang kampanya. Lalo’t marami rin sa inyo ay paminsan-minsang gumagawa ng tula. Una, kampanyang lagda upang ideklarang Pambansang Araw ng Pagtula ang kaarawan ni Huseng Batute at gawing bayani ng wikang Filipino sina Jose Corazon de Jesus at Teodoro Asedillo sa pagtatanggol ng ating wika laban sa mga dayo.”

Tumugon si Mang Igme, “Okay iyan. Subalit dapat dalhin natin sa Malakanyang ang panawagang iyan bukod pa sa paggawa ng panukalang batas ng ating mga kongresista at senador. Magandang layunin iyan.”

Si Aling Isay, “Nasaan na ang mga papel para sa kampanyang lagda upang masimulan na natin. Ang galing ng inyong naisip. Kahit matanda na ako’y naaakit muling tumula, at ipagtanggol ang wikang Filipino, lalo na sa nagtanggalng kursong ito sa kolehiyo.

Natapos ang pulong na masigla ang bawat isa, dahil alam nilang para sa bayan at sa kultura at kabayanihan ang kanilang bagong layunin.

* Unang nalathala sa pahayagang Taliba ng Maralita, ang opisyal na publikasyon ng pambansang samahang Kongreso ng Pagkakaisa ng Maralitang Lungsod (KPML), Nobyembre 2018, pahina 16-17.

Kwento - Sa relokasyon, may poso, walang tubig, may poste, walang kuryente

SA RELOKASYON, MAY POSO, WALANG TUBIG, MAY POSTE, WALANG KURYENTE

Maikling kwento ni Gregorio V. Bituin Jr.

Napag-uusapan nang madalas ng mga maralita ang kalagayan sa mga relokasyon. Akala nila’y tutuparin ng pamahalaan ang mga pangako nito pag nadala na sila sa relokasyon, subalit kabaligtaran pala ang lahat.

Si Ipe, na dating mandaragat sa Navotas, at ang kanyang pamilya, ay nadala sa isang relokasyon sa Towerville, sa kabundukan ng San Jose del Monte sa lalawigan ng Bulacan. Bukod sa may kalayuan na, mahal pa ang pamasahe, nailayo pa sila sa pinagkukunan ng ikinabubuhay, Aba’y saan naman nila gagamitin ang kanilang mga bangka doon sa kabundukan?

Ani Ipe, nang minsang dinalaw ko sila sa Towerville, “Ang hirap dito sa kalagayan namin, dinala kami rito sa talahiban. Kami pa ang nagtabas ng mga damo, nagpatag ng lupa, hanggang matayuan ng bahay. Talagang literal na itinapon kami ritong parang mga daga. May nakita nga kaming poso rito subalit walang tubig. May mga poste ng kuryente subalit walang kuryente. Ang matindi pa, malayo ang palengke, na lalakarin mo pa ng ilang kilometro upang makabili. Buti nga sa ngayon, nagtayo ng munting tindahan si Mareng Isay kaya nakakabili na kami ng pangangailangan. Bagamat medyo mahal dahil kinukuha pa sa malayo.”

“Kaytindi po pala ng inyong nararanasan.” Sabi ko.

Naroon din si Isko, na agad sumabat sa usapan. “Siyang tunay, Igor, nagbago talaga ang buhay namin. Mula sa pagiging mandaragat ay nagmistula kaming pulubi ritong nanghihingi ng limos. Mabuti ‘t maayos ang pamumuno ni kasamang Ipe sa amin, kaya kami’y nagtutulungan dito. Sayang nga lamang ang aming mga bangkang pinaghirapan naming pag-ipunan upang makapangisda’t mapakain ang aming mga anak.”

“Tara muna sa tindahan ni Isay at nang makapagmeryenda,” yaya ni Mang Ipe. Tumango naman ako at sumunod.

“May kanton diyan, ipagluluto ko kayo,” ani Aling Isay. “Maigi’t napadalaw ka sa amin, Igor. Kaytagal na ring di tayo nagkausap. Kumusta na nga pala ang KPML?”

“Mabuti naman po. Nahalal po pala akong sekretaryo ng KPML nitong Setyembre. Si Ka Pedring pa rin po ang nahalal na pangulo.” Ang agad ko namang tugon.

“Alam mo, mahirap talaga ang mapalayo sa kinagisnan mong lugar.” Ani Aling Isay. “Kung di ako magtitinda-tinda, aba’y gutom ang aming aabutin dito ng mga anak ko.”

Patango-tango lamang ako sa kanilang ikinukwento, dahil dama ko na’y di na mapalagay. Bakit ganoon? Natahimik ako  ng ilang sandali. At nang magkalakas ng loob na akong magsalita ay saka ako nagtanong.

“Di po ba nakalagay sa UDHA, sinumang nilagay sa relokasyon ay may pangkabuhayan. Ano na pong nangyari roon?”

Napailing si Inggo, na kanina pa nakikinig, “Sa totoo lang, iyan din ang inaasahan namin. May pangkabuhayan. May trabahong magigisnan. Subalit wala, wala. Gaya nga ng nabanggit kanina ni Ipe, para kaming mga dagang basta itinaboy dito. Kami pa ang nagpaunlad ng komunidad na ito nang walang anumang tulong mula sa gobyerno.”

Iniabot na ni Aling Isay ang niluto niyang pansit kamton. Tigisa kami nina Mang Ipe, Isko at Inggo. Tahimik lang kaming kumain, habang nagpatuloy sa pagkukwento naman si Aling Isay.

“Malayo pa ang iskwelahan dito. Sana’y nag-aaral pa ang mga anak ko. Sana, may maitayo nang paaralan sa malapit upang makapag-aral muli sila. Pati ospital, para naman sa mga maysakit. Malayo din kasi ang health center na malapit. Nasa kabilang barangay pa.”

Hindi pa ako tapos kumain ay nakahanda na ang aking munting kwaderno at isinulat ko ang mga sinabi nila. Maya-maya’y narinig ko na lang sa radyo ni Aling Isay sa tindahan ang awitin ni Gary Granada, na pinamagatang Bahay.

“Parang pinagtiyap ng pagkakataon, kumakanta ng Bahay si Gary Granada,” sabi ko, “na para bang patunay ng mga sinabi po ninyo.”

“Ay, oo,” sagot ni Mang Ipe, “pag ninamnam mo ang kahulugan ng kantang iyan, parang kami noong nagsisimula pa lang dito.”

Maya-maya, nang matapos nang kumain ay nagpaalam na ako. “Tuloy po muna ako, pupuntahan ko pa po sina Ate Fely at si Neneng sa kanilang bahay. Mangungumusta rin po.”

“Sige, Igor, mabuti at nabigyan mo kami ng isyu ng pahayagang Taliba ng Maralita, at may mababasa kami tungkol sa mga ginagawa ng KPML. Pakikumusta mo na lang kami kina Ka Pedring.” Ani Aling Isay. “Ingat ka, at baka ka gabihin sa daan. Mahaba pa ang lalakarin mo.”

Tumango ako, “Salamat po, ingat din po kayo.”

* Unang nalathala sa pahayagang Taliba ng Maralita, ang opisyal na publikasyon ng pambansang samahang Kongreso ng Pagkakaisa ng Maralitang Lungsod (KPML), Oktubre 2018, pahina 18-19.

Kwento - Pagbabalik ng Taliba, pagbabalik sa Taliba

PAGBABALIK NG TALIBA, PAGBABALIK SA TALIBA

Maikling kwento ni Gregorio V. Bituin Jr.

Higit isang dekada na rin nang mawala ako bilang staff ng Kongreso ng Pagkakaisa ng Maralitang Lungsod (KPML) noong Marso 2008, at nakabalik lamang sa KPML nang mahalal na sekretaryo heneral nito noong Setyembre 16, 2018.

Kaya nang mahalal ako’y agad kong sinabi kay Ka Pedring Fadrigon, ang pambansang pangulo ng KPML, na muli kaming maglabas ng dyaryo ng KPML, ang Taliba ng Maralita.

“Sige, Greg, ilathala muli natin ang Taliba ng Maralita,” ani Ka Pedring, “ikaw naman ang dating gumagawa niyan. Ikaw na humawak diyan.”

“Okay po, mas maganda po kung may kolum kayo, Ka Pedring.” Sabi ko, na sinang-ayunan naman niya.

Kaya isinama na namin sa plano ang paglalathala ng Taliba. Kung noon ay isang beses kada tatlong buwan, o apat na isyu ng Taliba kada taon, ang balak ko ay isang beses sa isang buwan upang labingdalawang isyu ng Taliba sa loob ng isang taon. Palagay ko’y kaya naman dahil sa dami ng paksang matatalakay at dami ng laban at isyung kinakaharap ang maralita.

Ang kasanayan ko bilang manunulat mula sa kampus o sa kolehiyo bilang editor ng pahayagan ng mag-aaral, hanggang sa paglalabas ng dalawang isyu ng magasing Maypagasa ng Sanlakas, hanggang sa pagsusulat at pagle-layout ng pahayagang Obrero ng Bukluran ng Manggagawang Pilipino (BMP), hanggang sa magasing Ang Masa ng Partido Lakas ng Masa (PLM), marami na rin akong karanasan bilang isang dyarista. Bukod pa ang hilig sa pagkatha ng maikling kwento at tula, alamat at pabula, at marahil sa mga susunod na panahon ay maging isang ganap na nobelista. Nais kong kumatha ng nobelang ang bida ay ang uring manggagawa. O mas pinatatampok ay ang kolektibong pagkilos ng sambayanan.

Isang maramdaming tagpo para sa akin ang ipahawak sa akin muli ang pagsusulat at paglalathala ng Taliba ng Maralita, dahil natigil na ang paglalathala ng Maypagasa, Obrero at Ang Masa, at tanging ang Taliba ng Maralita na lamang ang aking pinagsusulatan sa ngayon kaya sabi ko sa sarili ko, paghuhusayin ko ang pagsusulat dito.

Isa sa mga maikling kwentong nalathala ko sa Taliba ay ilang ulit nang nilathala sa dyaryo. Pinamagatan iyong “Ang Ugat ng Kahirapan”. Una iyong nalathala sa nalathala sa Taliba ng Maralita sa isyu ng Hulyo-Setyembre 2003, na higit labinglimang taon na rin ang nakararaan. Nalathala rin iyon sa pahayagang Obrero ng BMP, bandang 2007 o 2008 (wala na akong sipi niyon), sa magasing Ang Masa ng Partido Lakas ng Masa (PLM) noong Oktubre 2011, at sa muling paglathala ng Taliba nitong Setyembre 2018, sa nakaraang isyu lang.

Ang una ngang Taliba ng Maralita na ginawa ko ay ang isyung Abril-Hunyo 2001, ilang buwan matapos paslangin si Ka Popoy Lagman, na dating pangulo ng BMP. Ang pagtalakay sa kanya ng isang tagasugid na tagahanga ay nalathala sa Philippine Daily Inquirer noong Pebrero  14, 2001, na isinalin ko sa wikang Filipino, at siyang tampok na balita sa isyung iyon. Sa pahina 4 din ng isyung iyon ay isinulat ko naman ang talambuhay ni Ka Popoy Lagman.

Malaking bagay na nakabalik ako sa Taliba ng Maralita, dahil nga wala na akong pinagsusulatang pahayagan sa kasalukuyan, dahil hindi na rin sila nagtuloy. At dito sa Taliba, bilang bagong sekretaryo heneral ng KPML, ay pag-iigihan ko na ang bawat pagsusulat ng sanaysay, pahayag ng KPML, pananaliksik ng mga balita’t batas hinggil sa isyu ng maralita, maikling kwento at tula. Kaya asahan ninyo ang aking pagsisikap upang mapabuti ang ating munting pahayagan ng maralita.

Baka rito sa Taliba ng Maralita ko masulat ang pangarap kong nobelang naiisip kong sulatin, isang nobelang hinggil sa maralita, manggagawa, mga api, at pinagsasamantalahan sa lipunan. Nobelang kakampi ng masa para sa karapatang pantao at panlipunang hustisya.

* Unang nalathala sa pahayagang Taliba ng Maralita, ang opisyal na publikasyon ng pambansang samahang Kongreso ng Pagkakaisa ng Maralitang Lungsod (KPML), Setyembre 2018, pahina 16-17.

Demystifying Contractualization: Why Manpower Agencies are Useless?

https://www.facebook.com/notes/luke-espiritu/demystifying-contractualization-why-manpower-agencies-are-useless/1703060239730866/

Demystifying Contractualization: Why Manpower Agencies are Useless?

by LUKE ESPIRITU

May 24, 2018

The popular narrative regarding contractualization is that it began with the so-called Herrera Law of 1989. Allegedly, the Herrera Law introduced amendments to the Labor Code, or Presidential Decree 442, in the form of Articles 106 to 109 on contractor and sub-contractor.[1] Article 106 in particular is seen as the culprit behind contractualization. Since then, the idea of employment being bilateral and protected by security of tenure provided by the Labor Code gave way to another arrangement, the trilateral, which involves three parties, the principal, the job contractor, and the worker.

This narrative is problematic for the Herrera Law did not introduce Articles 106 to 109 of the Labor Code. True, the Herrera Law, or Republic Act 6715, amended the Labor Code but its amendments did not relate to provisions on contractor and sub-contractor. On the contrary, the very first amendment of the Labor Code was made in November 1, 1974, through Presidential Decree 570-A, and as early as that, Article 106 as presently worded already appeared as Article 104 of the Labor Code.[2] As such it was not in 1989 but in 1974, just right after the Labor Code was enacted by President Ferdinand Marcos, that the provisions on contractor and sub-contractor appeared.

The timeline is important because one feature of the narrative is that manpower agencies only proliferated because the law expressly allowed it. Stated elsewise, it was the law, particularly Articles 106 to 109, that established the trilateral arrangement as a mode of employment distinct from the bilateral arrangement. And this is supposedly bolstered by the fact that manpower agencies in the service industry began to flourish at around the period post-Herrera Law.

However, since the provisions on contractor and sub-contractor already appeared as early as 1974, and in the period immediately thereafter, trilateral forms of employment did not become as widespread until almost two decades later, this raises the question: did the law really launch the trilateral arrangement as a new form of employment? Did the law “create” it?

If one studies Article 106 of the Labor Code closely, it does not state that it establishes the trilateral arrangement as opposed to bilateral arrangement. Article 106 deals with payment of wages, not classification of workers into types. It is found in “Book III, Title II: Wages”.

In fact, instead of Article 106 "creating" the trilateral, it PRESUPPOSES its existence in order to resolve who among the parties shall be liable for workers’ unpaid wages? Instead of the law 'legalizing" or "allowing" the trilateral, it is PRACTICE that started it. Even prior to the Labor Code, some form of three-party arrangements existed in construction projects and in seasonal agricultural work. And when one scours the jurisprudential record, a case appears where regular security guards of a company in the 1960s were transformed into security agency workers in order to circumvent the right to form a union.[3]

Given some practices which pre-existed the Labor Code, what was the attitude of the law then when it was enacted in 1974? Two things are immediately apparent. One, the Labor Code made positive steps to resolve the question of fixing liability for workers’ unpaid wages in a trilateral set-up. Two, it neither expressly allowed nor categorically restricted or prohibited the practice. Instead, it delegated legislative power to the Executive, through the Secretary of Labor, to make its determination. Hence, Article 106 partly states:

“The Secretary of Labor and Employment may, by appropriate regulations, restrict or prohibit the contracting out of labor to protect the rights of workers established under this Code. In so prohibiting or restricting, he may make appropriate distinctions between labor-only contracting as well as differentiations within these types of contracting, and determine who among the parties involved shall be considered the employer for purposes of this Code, to prevent any violation or circumvention of any provision of this Code.” (Emphasis supplied)

Nevertheless, the Labor Code’s attitude toward trilateral arrangements occurring in practice was not as rosy as it was subsequently made to appear, i.e. that the law “expressly allowed” them. On the contrary, the law’s attitude was negative. Precisely, it deputized the Secretary of Labor to do two things: RESTRICT or PROHIBIT, as above-quoted.  

As in all valid delegation of legislative power, the Labor Code provided the reasonable standard for restricting or prohibiting the trilateral arrangement, that is: “to protect the rights of workers established under this Code”; or “to prevent any violation or circumvention of any provision of this Code”. There is recognition that the practice is used to violate workers’ rights. Contrary to the idea that the law endorsed the trilateral arrangement, it considered the same potentially pernicious to be dealt with by the Secretary of Labor.

The problem is that Article 106 was stood on its head by successive Labor Secretaries. It was their department orders that actually “legalized” contractualization. Two decades after the Labor Code was enacted, the very first, Department Order 10, series of 1997, declared that: “Contracting and subcontracting arrangements are expressly allowed by law”![4] Said who? Not Article 106. Said Leonardo Quisimbing, the Labor Secretary who issued D.O. No. 10.

Worse, instead of employing the standard provided by Article 106 to restrict or prohibit contractualization, Sec. Quisimbing read into the law a corollary not stated therein; i.e. that the power to restrict or prohibit involves the power to allow. Then he invented his own standard to “allow” contractualization. And that standard is: “flexibility for the purpose of increasing efficiency and streamlining”.[5]

Departing from 1974, when it was regarded almost as an anomaly in employment relations, to be treated guardedly, and may be restricted or prohibited by the Secretary of Labor, the trilateral arrangement became an elevated concept in 1997 and considered as “essential for every business to grow.”[6] The neo-liberal atmosphere pervaded governmental policy and as a consequence dictated labor regulations.

And so began the reversal of the default rule. Instead of the default being: contracting and subcontracting may be restricted or prohibited to protect the rights of workers; the default became: contracting and subcontracting are expressly allowed for flexibility. Only the successive Secretaries of Labor since then perceived these two different things to be similar.

Department Order No. 10 (series of 1997) was followed by Department Order No. 18 (series of 2002), Department Order No. 18-A (series of 2011), and Labor Secretary Silvestre Bello’s Department Order No. 174 (series of 2017). They commonly have the following essential features:

a. The trilateral employment relationship has achieved recognition as a juridical concept entitled to a mantle of protection. It is no longer simply a fact occurring in practice to be curbed by regulation. So, there are now two main types of employment under the law: trilateral and bilateral, which are subject to separate rules albeit with some overlapping. If the employment is strictly bilateral, the security of tenure provisions of the Labor Code apply, particularly, Articles 280 to 286 (renumbered as Articles 295 to 391, respectively)[7]. If the employment is trilateral, these provisions do not apply to the principal, but apply only to the contractor, unless the contracting is deemed illegal.[8] What generally governs the trilateral set-up are Articles 106 to 109 of the Labor Code and the Department Orders issued by the Secretary of Labor.

b. Within the trilateral arrangement, a distinction is made between “legal” or “permissible” contracting versus “illegal” contracting. Essentially, three things differentiate legal from illegal contracting: (1) substantial capital; (2) activities that are not directly related to the principal business; and (3) power of control. Contracting is permissible if the job contractor has substantial capital, performs activities that are not directly related to the principal business of the principal, and has the power of control over its workers. When contracting is legal, the third party is called a job contractor; when illegal it is called a labor-only contractor.

c. Related to (a), there is a sub-layer of bilateral relationship within the trilateral set-up. The relationship of the workers relative to the contractor is bilateral and the relationship relative to the principal is not.

The positive act of granting juridical existence to the trilateral arrangement and placing it on a similar plane with the bilateral is being justified on the ground of efficiency. Efficiency is allegedly achieved by having third parties perform and specialize in the non-core functions[9] of the company. This purportedly allows the company to survive in a competitive environment.[10]

Of course, efficiency through specialization is a process that occurs continuously in the course of capitalist development. However, that process is alien to contractualization. When a company is forced to shut down a certain part of the production process or some internal function and outsource it to a third party with more efficient methods of production or of rendering service, that third party is not a manpower agency, job contractor, or third-party service provider under the above-stated Department Orders.

Instead, that third party is a separate and independent business that had branched out to form a separate line of industry and which, in the language of political economy, uses labor-power and realizes surplus value from the use of labor-power.

In order to illustrate this, one must consider first that the value of any commodity is expressed in the equation c + v + s representing the following: (1) constant capital, the value of goods and materials required to produce a commodity, which value is conserved and transferred to the new product; (2) variable capital, wages paid for the production of a commodity; and (3) surplus value, the new value created by the workers in excess of their labor cost which is appropriated as profit.

To illustrate the above points, let us take as example a particular commodity, a pair of headlights. A motorcycle manufacturer produces the same in-house at the rate of one unit per eight hours. Each finished product needs two units of headlights. The value per unit let us say is P1,500. The minimum wage is rounded off to P500 per worker for ease in computation. That means that two workers working eight hours each can produce the value of two units of headlights which is P3,000. The wage for the two workers totals P1,000. The value of all goods and materials used in producing one headlight let us say is P500, thus, also totalling P1,000 for a pair. Hence, in the equation c + v + s, a pair of headlights would carry the following values: P3,000 = P1,000 goods and materials + P1,000 wages + surplus value. In the equation, the surplus value, representing profit, can easily be determined as P1,000. When the capitalist sells the entire motorcycle as finished product, its total value would be x + P3,000, x being the c + v + s of all the other components of the motorcycle. And for the headlights alone, he would realize profit in the amount of P1,000.

Efficiency means that the labor time for the production of a commodity is reduced. For instance, another company specializes only in headlights and can produce two units in the span of eight hours. Instead of hiring two workers in order to produce two units of headlights, it needs only one. The minimum wage of one worker remains at P500, but this worker produces the value of P3,000 for a pair of headlights. When the company sells this to any motorcycle manufacturer at the value of P3,000, it realizes more surplus value because of the more efficient methods of production. Using c + v + s, the following values may be inputted: P3,000 = goods and materials + P500 wages + surplus value. Let us assume that the value of goods and materials used in production at the headlights company is the same as the value of goods and materials used in the in-house production at the motorcycle company, which is P1,000. Then by inputting the assumed value it can be determined from the following P3,000 = P1,000 goods and materials + P500 wages + surplus value that the surplus value is P1,500.

Because the headlights company has a more efficient way of producing, it can realize more surplus value, P1,500. What happens is that it has sufficient leeway to be competitive in pricing, can opt to maintain its surplus value at P1,000 and put the value of a pair of headlights at P2,500 instead of P3,000. This will drive down the price of headlights. If the motorcycle company insists on keeping the production of headlights in-house instead of buying the same from the headlights company, it will sell its motorcycle at the value of x + P3,000. But if it opts to buy from the headlights company instead of producing the component in-house, the motorcycle company can sell its motorcycle at the value of x + P2,500.

To remain competitive the motorcycle company may opt to shut down its department producing headlights and instead buy this component from the headlights company. Of course, the example given is merely illustrative and is not an actual case study. However, this fairly approximates the conditions that would drive a production process to branch out and a company to outsource in order to remain competitive.

This is not the process that occurs in contractualization, particularly under the trilateral work arrangement, in which the motorcycle company hires a manpower agency to supply it with two workers to produce a pair of headlights for eight hours. The values of two units of headlights, goods and materials, and wages remain the same. The surplus value remains the same, P1,000, computed at: P3,000 = P1,000 goods and materials + P1,000 wages + surplus value. The manpower agency is just given a cut from the surplus value realized by the principal. The manpower agency does not extract surplus value for itself.

Another example, before, packaging was part of the production process of many manufacturing firms. However, through the development of capitalism, where division of labor is a constant process, there are now factories that specialize in the production of packaging for products manufactured by other factories.[11] This development in the capitalist economy has nothing in common with contractualization. Packaging factories are not manpower agencies. What occurs instead is that there are some activities that formerly formed part of the production process but have become differentiated as a separate branch of the industry and performed by truly separate and independent businesses.

Contractualization, on the contrary, is the artificial creation of a trilateral relationship in the workplace. Instead of the company directly hiring its workers, it hires these workers from a middleman, otherwise known as manpower agency, third-party service provider, or job contractor. Trilateralism means that the original production process remains an integral whole in the workplace and had not branched out; and yet, some activities, the so-called “non-core”, are performed by contractual workers.

Moreover, in activities that have developed into a separate branch of the industry, what is under contract to be provided by one firm to another are specific products, not workers. And this applies even if the branch of industry is in the service sector. A business for example may have an in-house legal department but may later decide to close the department and secure the services of a law firm for more efficient legal representation. If it does this, the company does not enter into a trilateral relationship with the law firm’s associates.

The truism, therefore, that efficiency through division of labor or specialization is necessary in capitalist development does not justify contractualization. Contractualization is not tied to efficiency. It has no contribution to production. It is nothing but the process of selling labor-power by a middleman who derives as profit the difference between the retail price of labor-power and its value.

The prevailing attitude regarding contractualization has as starting point the idea of salvaging the trilateral work arrangement from total eradication. This is apparent in the recently issued Executive Order No. 51 signed by President Rodrigo Duterte, the House of Representative’s House Bill 6908, and the Senate Committee on Labor’s version of the Security of Tenure Bill.

Hence, the dominant framework is still based on defining two types of contracting, one legal, the other illegal. This continues the long established policy on contractualization, from DO No. 10 (series of 1997) to DO No. 174 (series of 2017), i.e. that it must be regulated rather than prohibited. All these past regulatory issuances by the Department of Labor have not curbed contractualization. On the contrary, successive improvements on regulation merely served to reinforce the so-called trilateral work relationship by forcing its evolution from primitiveness to its relatively developed forms.

The primitive level of contracting is that contractors or service providers do not have sufficient assets or do not act independently but are mere agents of the principal. The present thrust both in the House of Representatives and the Senate is to legislate still new regulations in the form of stricter registration and capitalization requirements that would eradicate this.

However, eradicating the primitive type of contracting is not something new. Fact is, this type of contracting is precisely “labor-only contracting”, declared illegal by all of the past implementing rules and regulations. To simply add another voice to the refrain of dealing a more severe blow to labor-only contracting will not solve the problem of contractualization. Far from ending contractualization, this is but an exercise in retooling contractualization as an institution at that precise historical stage when service providers have amassed just enough assets to level up.

At this historical stage, manpower agencies and cooperatives, like members of the Philippine Association of Legitimate Service Contractors (PALSCON) and Asiapro Cooperative, have already perfected the art of contracting. They can boast of sufficient capital or investment in order to ensure that contractual workers are entitled to minimum wage and all legally-mandated benefits.

However, these changes do not spell an end to exploitation. They merely seek to end primitive exploitation to pave the way for modern exploitation at a time when the exploiters can already afford to embrace modern means. What appears as a progressive advance from less to stricter regulation by the State simply coincides with the actual material development of service providers.

In contractualization, where lies the exploitation? It lies in how the workers are cheated in the sale of this special commodity and the only one they possess, labor-power. Political economy teaches that labor-power may be different in so far as it creates surplus value, but it is similar to any other commodity under capitalism in all other respects.

In the sale of commodities in general, sellers can negotiate for a better price if they sell direct to the end-users. What happens in labor contracting is that instead of workers being able to sell their labor-power direct to the capitalist end-user, a middleman is introduced so that the workers are forced to sell cheap.

In a word, the transaction is made artificially trilateral instead of bilateral. It is artificial because unlike in tangible commodities where physical restrictions of location and geography may give rise to middlemen as intermediaries between sellers and end-users, in labor-power, as a rule, there are no such restrictions. The worker can himself go direct to the capitalist to apply for a job, or sell his labor-power.

In the long run, the trilateral arrangement in the sale of labor-power depresses the social average of the value of labor-power as purchased by the capitalist as a class.

It does not matter whether the middleman is classified as “labor-only contractor” (primitive type) or an independent “job contractor” (modern type). As long as the trilateral arrangement is forced artificially upon the transaction, the exploitation subsists. The workers sell cheap, depressing the social average of the value of labor-power and, therefore, the capitalist buys cheap even if in the short run he had to spend extra by sharing with the middleman a portion of the surplus value extracted by the principal’s use of labor-power.

Therefore, anything short of abolishing the trilateral work arrangement in favor of direct or bilateral transaction between workers and the capitalist is nothing but continuing the same exploitation in a different form.

The solution to contractualization is to do away with middlemen altogether, may they be called legitimate job contractors or labor-only contractors. There must be no false dichotomy between legal and illegal contracting. They are a superfluity serving no productive function except to add another layer to the sale of labor-power. And just as there must be no distinction between legal and illegal contracting, there cannot be two types of employment arrangement, the bilateral on the one hand and trilateral on the other. Only the bilateral work arrangement must be granted legal existence.

So far, all the past Secretaries up to Secretary Bello have gone the route of regulation. No one has ever prohibited contractualization. Mere regulation can never solve the problem because it presupposes or creates the problem first. “Regulating” the trilateral work arrangement means instituting it a priori and preserving it as an institution.

Decades of regulation have brought workers to economic misery, loss of bargaining power at the workplace and insecurity of tenure. Not regulation but only the complete abolition of contractualization can improve the lives of millions of Filipino workers.

[1] https://eiler.ph/news/on-herrera-laws-25th-year-1989-labor-code-amendments-post-edsa-nightmare-for-workers-labor-ngo/

[2] Section 22 of Presidential Decree 570-A.

[3] American President Lines vs. Hon. Clave, G.R. L-51641, June 29, 1982. See Justice Abad Santos’ Dissenting Opinion.

[4] Section 1 (a) of Rule VIII-A added by D.O. No. 10 (1997) in Book III of the Implementing Rules.

[5] Section 1 (c) of Rule VIII-A added by D.O. No. 10 (1997) in Book III of the Implementing Rules.

[6] Ibid.

[7] Renumbered per Department Advisory No. 1, series of 2015.

[8] This is why citing Article 280 and arguing that a contractual worker performs activities “usually necessary or desirable in the usual business or trade” of the principal will generally not work except if there is illegal contracting. Article 280 will not be applied to a principal in permissible contracting. 

[9] “Non-core” is the popular term used to denote activities that are “not directly related to the principal business”.

[10] Typical of this argument is Ernie O. Cecilia’s “Job Contracting 101”, Philippine Daily Inquirer, May 1, 2016, http://business.inquirer.net/209948/job-contracting-101.

[11] This is culled from an actual example: Bonpack Corp. manufactures the packaging for Universal Robina Corporation’s food and beverage products.

Ka Casto Alejandrino, Dakilang Kasama

KA CASTO ALEJANDRINO, DAKILANG KASAMA
Lyndo Alejandrino Viernes

Siyam na taon na pala ang mabilis na lumipas,
Siyam na taon na palang wala ka sa tabi ko,
Mabilis talagang malagas ang dahon ng panahon,
Subalit sariwa pa rin sa akin ang bawat ala-ala ng kahapon.

Hanggang ngayon ay di nawawala sa aking puso at isipan,
Ang bawat bakas na ating pinagdaanan at pinagsamahan,
Sa araw na ito at sa munti kong paraan,
Hayaan mong sariwain ko ang iyong kadakilaan.

Simula ng ikaw ay lumaya sa maynila tayo ay nagkasama,
Pinapasan mo ako sa iyong balikat sa pamamasyal natin sa luneta,
Pinapaypayan pagmaalinsangan, kung tag lamig ako'y kinukumutan,
Ikaw ang naging unamg guro ko sa laban sa kilusan at bayan.

Isa ka sa mga dahilan kung ano ako ngayon,
Huwarang lider ng mga manggagawa at magbubukid,
Isang pinuno ng HUKBO, na nagtanggol sa BAYAN,
Na hindi nagpatinag sa iyong idolohiya hanggang kamatayan.

Hanggang sa muli nating pagkikita aming KASAMA,
Ang mga turo at aral mo ay patuloy na ikakalat pa,
Di ka man kinilala ng GOBYERNONG ELITISTA,
Sa puso at isapan ko ikaw ay siyang tunay na DAKILA!!!

... isang pag-alala sa araw ng iyong pagpanaw Kasamang CASTO JURADO ALEJANDRINO... o mas kilala sa kilusan bilang Kasamang G.Y. ang unang guro ko sa pakikibaka... ang aking LOLO... ako ay nangungulila pa rin sa iyong presensiya... Salamat ulit sa lahat!!!

(mula sa facebook)

Si Teodoro Asedillo bilang Bayani ng Sariling Wika

SI TEODORO ASEDILLO BILANG BAYANI NG SARILING WIKA

ni Gregorio V. Bituin Jr.

Bago pa maging tagapagtanggol at maging Ama ng Wikang Pambansa si Manuel L. Quezon, may isa nang kilalang guro sa kasaysayan ang unang nagtanggol sa sariling wika, at siya si Teodoro Asedillo.

Dapat ituring na bayani ng wikang pambansa ang rebolusyonaryong guro na si Teodoro Asedillo. Ayon sa kasaysayan, labing-isang taon naglingkod bilang guro si Maestro Asedillo sa mababang paaralan ng Longos sa lalawigan ng Laguna, mula taong 1910 hanggang 1921. Bilang guro, itinuro niya ang lahat ng aralin sa maghapong pagpasok sa klase ng mga mag-aaral sa elementarya. Siya’y naangat bilang head teacher ngunit nagpatuloy siyang nagturo sa mga batang nasa ikatlo at ikaapat na baytang. Kilala siya sa kahusayan sa pagtuturo. Isang disiplinaryan, ayaw niya sa mga estudyanteng nagbubulakbol, di nagsisikap matuto, at nagsasayang lang ng oras.

Nang panahong iyong sakop ng Amerika ang bansa, ipinagbawal ang paggamit ng sariling wika sa pagtuturo, at yaong gumagamit nito'y pinarurusahan. Noong elementarya ako'y naranasan ko rin ang ganito sa aming paaralan, ipinagbawal ang paggamit ng sariling wika, at may parusa ang magsasalita ng sariling wika, gayong mahigit na kalahating siglo na yaong nakararaan sa panahon ni Asedillo. Matutunghayan natin ang eksenang ito sa unang bahagi ng pelikulang Asedillo na pinagbidahan ni Fernando Poe Jr. na ibinase sa kanyang buhay.

Isa sa pinagtuunan ng pansin ng mga Amerikanong kolonisador ay ang Department of Public Instruction (DPI) sa kanilang kampanya ng pasipikasyon (pwersahang pagpayapa) at asimilasyon (sapilitang pagpapalunok sa atin ng sarili nilang kultura). Sa pamamagitan ng Philippine Commission Act No. 74 (Enero 1901), iniatas ni Gobernador-Heneral Elwell Otis ang mga sumusunod na polisiya: (1) sentralisadong sistema ng batayang edukasyon; (2) paggamit sa Ingles bilang wikang panturo at komunikasyon; at (3) pagtatatag ng isang kolehiyong normal para sa maramihang pagsasanay ng magiging mga guro. 

Ang mga pangyayari at kalagayang ito ang nagtulak sa unang paghihimagsik ni Asedillo. Pinili niyang gamitin ang wikang Pilipino sa halip na wikang Ingles. Iminulat niya ang mga mag-aaral sa kagitingan at aral ng mga bayaning Pilipino, habang tinuruan din niya ang mga mag-aaral ng awiting makabayan. Hindi rin niya ginamit ang mga aklat na sinulat ng mga dayuhang awtor. Dahil dito, siya’y kinasuhan ng insubordinasyon o pagsuway sa kautusan ng kagawaran noong 1923. Ipinagtanggol niya ang sarili at ikinatwirang hindi dapat ipilit sa mga batang Pilipino ang kulturang banyaga sa kanilang karanasan at pang-unawa. Ngunit siya’y natalo at natanggal sa pagtuturo. Ang pamilyang Asedillo ay naghirap ng husto. 

Anong saklap na pangyayari! Nang dahil sa pagtatanggol sa sariling wika na dapat gamitin sa pagtuturo, siya pa ang natanggal.

Naging masalimuot ang buhay ni Asedillo mula noon. Hinirang siya ng alkalde sa bayang San Antonio bilang hepe ng pulisya roon, ngunit nabiktima ng pang-iintirga at natanggal bilang hepe.

Nang maitatag ang Katipunan ng mga Anakpawis sa Pilipinas (KAP) noong 1929, sumapi rito si Asedillo nang nagkatrabaho na siya bilang magsasaka sa taniman ng kape. Hanggang siya'y atasaan ng pamunuan ng KAP na lumuwas sa Maynila upang mag-organisa ng mga manggagawa partikular sa unyon ng La Minerva Cigar and Cigarette Factory sa Tondo, hanggang sa ang mga manggagawa rito ay nagwelga. Sa welgang iyon ay pinagtangkaan siyang arestuhin ng Konstabularya ngunit nakatakas siya patungong Laguna, ang kanyang probinsya. 

Bumalik siya sa Laguna kung saan may base ng magsasaka ang KAP. Muli siyang nag-organisa. Napagtanto niyang hindi na maaari ang parlamentaryong paraan lamang ng protesta. Hindi na libro, plakard at araro ang hawak-hawak, kundi baril, bilang isang mandirigma ng masa. Ipinakita niya ang kahusayan sa pamumuno, at nagsagawa sila ng repormang agraryo, pinababa ang buwis o upa sa lupa.

Sumanib si Asedillo sa mga pwersa ni Nicolas Encallado, na kilala sa tawag na Kapitan Kulas.

Naging alamat si Asedillo sa mga lugar na pinaglalabas-masukan niya noon sa Laguna at Tayabas. Siya’y katulad ni Robin Hood na ang kinukuha sa mayayaman ay ibinibigay sa mahihirap. Sinasabing araw na araw ay ligtas siyang nakakapaglakad sa mga kalye ng pinagmulan niyang bayan, at pinakakain siya ng taumbayan at pinatutuloy sa kanilang bahay.

Noong Disyembre 31, 1935, pagkaraan ng mahigpit na paghahanap ng mga tropa at ahente ng gubyerno kina Asedillo at Encallado, natagpuan nila ang pinagtataguan ni Asedillo sa Cavinti, Laguna. Sa labanang nangyari, napatay si Asedillo at ang dalawa niyang badigard. Pagkaraa’y inilibot ng Konstabularya sa bayan-bayan ang bangkay ni Asedillo na tadtad ng bala. Ang buong ngitngit ng kaaway ay ipinadama kahit sa kanyang luray na bangkay. Kinaladkad sa mga poblasyon, sa harap ng mga presidencia ng mga bayang kanyang kinilusan, upang ipagyabang na patay na si Asedillo. Si Asedillo ay itinulad kay Kristong ipinako sa krus hanggang sa mamatay.

Marahas na wakas ang nangyari kay Teodoro Asedillo, guro at tagapagtanggol ng sariling wika. Ngunit ang halimbawa niya bilang tagapagtanggol ng sariling wika, una pa kay Manuel Quezon, ay hindi dapat mabaon sa limot. Dapat siyang itaguyod sa panahong ito na dinedelubyo ng globalisasyon ang edukasyon at K-12 upang huwag nang pag-aralan ng sambayanang Pilipino ang sariling wika, at matuto na lang ng wikang dayuhan upang maging alipin sa ibang bansa.

Noong kanyang panahon ay wala pang idinedeklarang wikang pambansa, ngunit ang pagtataguyod niya ng sariling wikang nakagisnan niya ay malaking bagay na upang kilalanin siyang tagapagtanggol ng sariling wika at hindi ng wika ng dayo.

Dapat itaguyod ang simulan ni Teodoro Asedillo, hindi lamang ang kanyang paninindigan noong siya'y kasapi ng KAP, kundi higit sa lahat, bilang tagapagtanggol ng sariling wika.

Dapat siyang kilalanin at gawan ng bantayog bilang ganap na pagkilala sa kanya at ituring siyang bayaning nakibaka laban sa mga dayuhan at bayaning nanindigan para sa sariling wika. Halina't tayo'y magkaisa upang bigyang parangal si Asedillo bilang una pa kay Quezon sa pagtataguyod ng sariling wika.

Mabuhay si Teodoro Asedillo, rebolusyonaryo, tagapagtanggol ng api, at bayani ng sariling wika!

Isang Gabi sa Bisperas ng Kwadrisentenaryo - ni Diego Vargas

Isang Gabi sa Bisperas ng Kwadrisentenaryo
ni Diego Vargas

Marahan at panaka-naka’y biglaan,
Tuloy-tuloy lang ngunit minsan ay di-banaag, di-alintana ninuman:
Ginagahasa ang kabundukan, pinagsasamantalahan.
Ang mga dambuhalang puno na bantay sa kanyang mapagkupkop na kalooban
Ay isang iglap pinagpuputol at binuwal.
Sapagkat yari na ang mga magagarang hotel na masarap tulugan at tuluyan,
Kalsadang patungo doon ay kagyat nang dapat luwangan
anumang sagabal ay puksain, ibuwal at sementuhan.
Sa gabing mainit na sumasalubong sa pagdating ng isang napakainit na tag-araw
ay huwag nang mag-isip ng kung anu-ano kaibigan
Maglakad-lakad at magmuni-muni na lang kaya ikaw muna sa madilim na kakahuyan
at baka doo’y muling palarin,
ang kuwago ay muling matyempuhan
at sa gabi ay makahuntahan.
Mga tao’y baka maalimpungatan, mabalisa o magulantang
Sila’y nahihimbing at nanaginip ng isang masayang pagsapit
Ng ika-apat na daan taong kaarawan
Ng kanilang luntiang bayan.

Los Baños
Linggo, Marso 30, 2014

Ang Dalaga sa Bilibid Viejo - ni G. Bituin Jr.

Ang Dalaga sa Bilibid Viejo

ni Gregorio V. Bituin Jr.

Halos mabasag ang panga ni Brando, ang siga sa lugar na iyon sa Quiapo, nang masuntok ng isang magandang babaeng hinoldap niya. Sa kapapanood niya ng pelikula nina Jet Lee, tila maalam sa kung fu ang babae. Umaringking siya sa sakit, ngunit di nagpahalata. Tumalikod siya’t mabilis na tumalilis upang di mamukhaan ng babae.

Siya, si Brando, ang siga sa lugar na iyon sa Quiapo, sa lugar na pinangalanang Bilibid Viejo St. Ayon sa kasaysayan, sa kinatatayuan ng lugar nila mismo binitay ng mga Amerikano ang rebolusyonaryong bayaning si Macario Sakay, pati na ang kanyang kasamang si Lucio De Vega.

Malapit lang ang Bilibid Viejo sa iba’t ibang unibersidad na sakop ng University Belt area. Dito nakatira at laging nakatambay si Brando. Patulong-tulong siya sa kanyang ina sa maliit nitong karinderya. Ngunit nababagot siya sa gawaing iyon, kaya naghahanap siya ng ibang mapapagkakitaan. At dahil wala namang natapos at pulos pakikipagbarkada lang ang alam, pinasok niya pati pagdudroga at panghoholdap. At iyon nga, nakatapat niya ang matapang na babaeng nanapak sa kanya.

Dalawang araw ang nagdaan, napansin ni Brando na parang ang babaeng hinoldap niya ay naroon sa Bilibid Viejo at isa sa bagong border ng kanilang kapitbahay. Kanina lang ay bumili ito sa kanyang inang maysakit na nagtitinda-tinda ng kung anu-ano sa may kanto. Nais niyang makilala ang babae, ang magandang babaeng kayganda ng mga ngiti, ang babaeng di niya naisahan at unang nakaalpas sa kanya, ang tanging babaeng nakagulpi sa kanya.

Kinaumagahan, papungas-pungas pa siyang ginising ng kanyang ina. “Hoy, Brando, gumising ka nga diyan at pagbilhan mo muna yung babae at masakit ang balakang ko.” Laking gulat niya nang makitang ang babaeng nanapak sa kanya ang bumibili. Nagulat din ang babae nang makita siya. “Ikaw ang nangholdap sa akin nung isang araw, ah! Buti na lang nakawala ako sa iyong hayup ka!” Ito ang pabulyaw na sabi ng babae, sa harap pa naman ng maraming kumakain doon.

“Brando! Nakilala ka ng biktima mo, ah!” sabi ni Berto, isang barangay tanod.

Nagpanting sa galit si Aling Ema, ang nanay ni Brando. Nasapok niya si Brando sa harap ng marami. Nanliit sa hiya ni Brando. Di niya maitanggi ang kanyang ginawa, at bigla niyang nahawakan ang panga niyang inabutan ng sapak ng babae.

Kinahapunan, umalis siya ng kanilang bahay. Di na siya nakapagpaalam sa kanyang ina, nais niyang mabura sa isipan ang kahihiyang sinapit. Gusto niyang maglayas. Ngunit laking gulat niya ng makita niya muli ang babae. Tila, inaabangan siya. Si Ara. May kasama ito. “Brando, maari ba kitang makausap?” ani Ara. “Magmeryenda muna tayo.”

Nahalina si Brando sa magandang ngiti ng babae at magiliw na pakikitungo nito sa kanya na parang di niya ito hinoldap nung isang araw. Kaya sumama siyang kumain ng hamburger sa kanto ng Bilibid Viejo at Matapang St. “Nakausap namin ang nanay mo. Nagtataka raw siya kung bakit mo ginawa iyon, gayong kahit maysakit siya'y nakakaraos naman daw kayo. At naabutan ka naman daw niya ng kahit kaunting barya. Alam mo, sayang ka, guwapo ka pa naman! Kung ginagamit mo sa kabutihan ang tapang mo, mapapakinabangan ka pa ng bayan. Ilang beses mo na bang ginagawa iyon?” Tanong ni Ara.

“Pangatlo ko lang iyon, Bos. Nagbabaka-sakali lang, para pandagdag sa pambili ng gamot ni ermat. Lagi kasing inuubo, eh. Sa hirap kasi ng buhay, di ako makadiskarte ng matino, Bos."

“Ara na lang itawag mo sa akin. Sabi ng nanay mo, pinapag-aral ka raw, ayaw mo namang mag-aral.”

“Paano pa ako mag-aaral, mga kaklase ko, mga bata. Grade 5 nga lang naabot ko.”

“Wala ka bang pangarap? Ano plano mo sa buhay? Halimbawang trenta anyos ka na, o kaya singkwenta anyos ka na, anong gusto mong maging?” Tanong muli ni Ara.

Napatungo na lang si Brando. “Di ko alam kung paano na mangarap. Mahirap naman kung pangarapin kong maging presidente ng Pilipinas, o kaya piloto ng eroplano, di nga ako nakapag-aral. Tiyak, labas ko nito, tagawalis ng kalsada.”

“Pwede ka pang mangarap, Brando,” sabi ni Ara. “Tulad namin, kailangan mong pag-aralan ang lipunang ito. Alam mo ba kung bakit may dukha, kung bakit laksa-laksa ang naghihirap at may iilang yumayaman, kung bakit naghihirap ang mga masisipag na manggagawa, habang lumulobo sa yaman ang iilang may-ari ng kumpanya? Bakit pag nang-umit ng isang plastik na tinapay ang maralitang nagugutom, kulong agad, pero ang malakihang pagnanakaw ng mga pulitiko sa pondo ng bayan, hanggang sa ospital lang, tulad ni Gloria.”

“Di ko alam iyan, at wala akong panahon diyan. Ang kailangan ko’y pera para mabili ko dapat bilhin,” tumayo na siya’t akmang aalis.

“Hintay muna, Brando. Eto nga pala ang sandaang piso, makakatulong ito sa iyo kahit konti. Nag-ambagan kami ng kaibigan ko para ibigay iyan sa iyo. Huwag ka sana muling manghoholdap, baka makulong ka na sa susunod. At saka bago ka umalis, samahan mo muna kami. Diyan lang sa Mendiola, mga dalawang oras lang, tapos pamimiryendahin ka muli namin.” Sabi naman ng kasama ni Ara, si Mina.

Naisip ni Brando na umalis na dahil nahihiya siyang makaharap ang dalawang ito. Hinoldap na nga niya si Ara, pero nakawala ito nang masapak siya nito. Tapos sasama pa siya sa mga ito. Ngunit di siya nakawala sa dalawa. Para itong mga amasona na inakbayan siya. Buti na lang magaganda ang dalawang ito at kaysarap amuyin ng kanilang pabango. Naglakad sila hanggang Mendiola. Marami nang tao doon. Ibinigay ni Mina kay Brando ang isang plakard. “Nababasa mo ba ito?”

“Marunong naman akong magbasa, Grade 5 nga inabot ko, eh.” Binasa niya ang nakasulat: “Presyo ng Langis at LPG, Ibaba! - Sanlakas - BMP - KPML - PLM”.

Sa isip ni Brando, alam na nina Ara at Mina kung saan siya pupuntahan. Makakapangholdap pa ba siya? Pero naisip niya, buti na lang di siya ipinapulis ng mga ito’t baka ngayon, nasa bilibid na siya. Hawak ang plakard ay nakinig na lang siya sa mga nagsasalita sa trak. Maya-maya, tinawag si Ara para magsalita.

Hawak ni Ara ang megaphone at sinabi nito: “Naririto tayo ngayon upang ipaglaban ang ating mga karapatan! Tinanggalan ng bahay ang ating mga kasamang maralita sa Mariana, Tatalon, at R10. Biktima ng kontraktwalisasyon ang marami nating manggagawa. At ngayon, patuloy ang pagtaas ng presyo ng langis at LPG! Apektado ang iba pang bilihin! Walang magawa ang gubyerno kundi sundin ang atas ng mga kauri nilang kapitalista! Walang mapala ang mamamayan sa kanila, kundi pawang kahirapan! Nasaan na tayo, kabataan? Kailangan ba nating mangholdap na lang para maibsan ang ating kahirapan, para may pandagdag gastos para makabili ng gamot ng ating ina, gayong pinahihirapan natin ang ating kapwa? O ang tama ay makibaka tayo para baguhin ang ating kalagayan sa ilalim ng kapitalistang sistemang ito na yumurak sa dangal ng ating pagkatao at dahilan ng pagkawasak ng buhay ng marami? Halina, mga kapwa ko kabataan! Pag-aralan natin ang lipunan at makibaka tayo para sa isang makatarungang lipunan para sa lahat. Rebolusyon! Halina’t ipaglaban natin ang sosyalismo hanggang sa tagumpay!”

Nakatitig si Brando kay Ara. Ang ganda-ganda ni Ara. At pagkaganda-ganda ng kanyang sinabi, nanunuot sa kaibuturan ng kanyang diwa. Tama si Ara, sa isip-isip niya. Bakit nga ba siya manghoholdap kung kapwa niya mahihirap ang binibiktima niya? Mayaman na lang kaya ang kanyang biktimahin? O ang mas mabuti, makiisa siya kina Ara para ipaglaban ang isang magandang bukas?

Natapos nang magsalita ni Ara, at iniabot na sa iba ang megaphone. Ngunit si Brando, nakatulala kay Ara. Parang umaalingawngaw pa rin sa kanyang pandinig ang mga salitang pinagdiinan ni Ara kanina sa megaphone: Rebolusyon. Sosyalismo. Ano ang mga ito? “Maraming salamat, Ara. Nabuksan ang isip ko ng sinabi mo. Ayaw ko nang mangholdap, pero di ko alam ang gagawin ko.”

"Totoo ba iyan, wala nang holdap-holdap, ha? Pangako?"

"Pangako," nagugulumihanang sagot ni Brando.

“Mabuti pa, sumama ka na lang sa sunod na rali namin. Pero bago iyon, may pag-aaral mamaya sa tinutuluyan ko. Ang paksa “Aralin sa Kahirapan”, dalo ka doon, ha? At saka usap pa tayo. Marami pa tayong pag-uusapan. Papunta na nga pala kami roon.” Tumango siya. Mula Mendiola, sabay silang bumalik ng Bilibid Viejo.

Bagong buhay, bagong pangarap, bagong pag-asa. Ito ang naramdaman ni Brando sa mga bago niyang kaibigan. Ang nais niyang takasang Bilibid Viejo noon ay binago ng dalagang nakilala niya't nanirahan na sa kanilang lugar sa Bilibid Viejo.

Ang Mundo ay Triyanggulo - ni Ohyie Purificacion

ANG MUNDO AY TRIYANGGULO

ni Ohyie Purificacion

Kung sino ang kakaunti ang nasa tuktok…ang mas nakakarami ang nasa ibaba..

Ang marami na may sakit, nagsisiksikan sa charity ward..iisa pa ang doctor..

Habang ang isang mayaman, na kahit hindi pa malala ang sakit, ang kuwarto'y nakakalula sa laki, may medical team pa..

Pag namatay sa gutom ang marami, itinatago ang balita, pero pag isang mayaman ang nadedo

Nagkakagulo ang midya, nag-aagawan pa sa live coverage..

Ang maraming anak..nag-aagawan sa kakarampot na pagkain, wala pang kumportableng tulugan..

Pero ang nakatira sa mansion, ang daming pagkaing natatapon lamang sa basurahan..

Ang kuwartong tulugan, puwede nang tirahan ng isang pamilya..

Pag meron pa nagpakita ng titulo na sa kanya ang lupa..tirahan ng marami'y demolisyon agad..

Pero pag sa Forbes Park, Ayala Alabang, guwardyado na, may cctv camera pa..

Ang maraming estudyante sa public school, nagtitiis sa masikip na silid-aralan, sira-sirang upuan, punit-punit na libro

Pag minalas pa, sa ilalim na lang ng puno magleleksyon

Pero ang mga burgis sa Ateneo at La Salle, kakaunti na, naka-aircon pa, hatid-sunod ng yaya, naka-tsekot pa

Hay, ang mundo ay triyanggulo, kung sino ang kakaunti ang nasa tuktok, ang mas nakararami ang nasa ibaba..

Panahon na! Baligtarin ang triyanggulo! Gamitin na ang kapangyarihan ng masa, para sa uri, para sa tunay na pagbabago

Si Violy - ni Ohyie Purificacion

Si Violy

ni Ohyie Purificacion

Maraming bumibili sa malaking tindahan, lahat ay nagmamadali kaya sumisingit ang ilan para maunang magsabi sa tindera ng kanilang bibilhin. Si Violy at ang isang anak na kanyang bitbit ay nasa isang sulok at tila naalangang magsabi sa mga tindera.

"Ate, ano ba bibilhin mo?" Nagulat pa si Violy sa pagtatanong ng tindera.

"Ah e.. mamaya na lang. Unahin mo muna sila." Napanatag ang loob ni Violy, mukhang mabait ang tinderang nakapansin sa kanya.

"O sige ate mag-isip ka na muna kung anong bibilhin mo, sagot ng tindera na ngumiti pa sa kanya. Maya-maya, si Violy na lang at ang kanyang anak na karga ang natira sa harap ng tindahan.

"O ano ate, ano bang bibilhin mo?" ang tindera uli na nagtanong sa kanya kanina.

Nahihiya si Violy na magsalita, ngayon lang siya nakalabas ng bahay para bumili sa tindahan. Nasanay si Violy na ang asawa niyang si Efren ang nag-uuwi sa bahay ng lahat ng kanilang pangangailangan. At kahit ang simpleng pakikipagkwentuhan sa kapitbahay ay hindi niya nagagawa. Bukod sa pinagbabawalan siya ni Efren, marami siyang ginagawa sa bahay. Kulang pa ang bente kuatro oras kung tutuusin sa dami ng gawaing bahay at pag-aalaga sa kanilang anim na anak. Drayber ng jeep ang trabaho ni Efren. Madalas gabi na ito umuuwi. Gusto ni Efren na gising pa si Violy pag dumarating siya ng bahay. Obligasyon niyang asikasuhin ang asawa, ito ang sabi ni efren sa kanya simula pa nang sila ay magsama bilang mag-asawa.

"Ako ang nakapantalon dito sa bahay, kaya lahat ng gusto ko masusunod, ako ang nagpapakain sa inyo!" Natatandaan nya, ito ang malimit sabihin sa kanya ni Efren. At kahit minsan hindi siya naabutan ng pera nito, pati mga baon sa eskwela ng mga bata ay si Efren ang nagbibigay. Minsan, sinubukan niyang humingi ng pera kay Efren.

"Aanuhin mo naman ang pera hindi ka naman marunong humawak nito!" bulyaw sa kanya ni Efren.

Nakaramdam si Violy ng pagkapahiya sa sarili, pero iwinaglit na lang kaagad ni Violy ang saloobin. Tutal si Efren naman ang nagtatrabaho. At siya, tanggap niya na ang trabaho niya ay asikasuhin ang buo niyang mag-anak. Hindi na mahalaga kay Violy kung ano ang gusto niya.

"Inay, sabi ng titser ko, may miting sa iskul ang mga nanay," si Kyla ang panganay na anak ni Violy. "Hayaan mo, sasabihin ko sa tatay mo. Si tatay naman gabi na umuuwi. Minsan madaling araw pa”, pagpapatuloy ni Kyla.

"Saka bakit ba lagi si tatay, hindi ka ba marunong umatend ng miting? saka sabi ng titser ko ang kailangan dun nanay."

Nataranta si Violy hindi alam ang isasagot sa anak. "Wala kasi akong maayos na damit anak, saka tingnan mo nga hitsura ng nanay mo bungi na payatot pa,” naisip na idahilan ni Violy kay Kyla.

"E ano naman ’nay, ang iba nga mga nanay ng mga klasmeyt ko ganyan din.. baka ayaw lang ni tatay na lumabas ka kasi siya may ayaw na makita ka ng mga tropa nya sa kanto na ang asaw niya ganyan ang hitsura. Mag-ayos ka kasi ng sarili mo, ’nay", sagot ni Kyla.

Matalino si Kyla, katunayan ito ang nangunguna sa kanilang klase.

"Paano ba ako makakalabas ng bahay, sa pag-aalaga ko na lang sa inyo kulang pa oras ko. Araw-araw, dami kong labahin. Sa kapatid mo ngang bunso, minsan ayaw pa magpababa laging umiiyak." Hindi pinansin ni Violy ang sinabi ni Kyla. Hindi na kumibo si Kyla, pero pakiramdam ni Violy, totoo ang sinasabi ng anak, pero paano ba niya mababago ang kanyang sitwasyon, sa umpisa pa lang naitali na siya ni Efren sa bahay.

Hatinggab,i nagulantang si Violy sa pagkakaidlip niya sa sopa sa loob ng kanilang bahay. Nagkakahulan ang mga aso. Bigla ang bukas ng pinto, si Efren na tila takot na takot. Kasunod ni Efren ang apat na armadong mga pulis. Sa loob ng kanilang bahay hinampas sa ulo ng puluhan ng baril si Efren, sabay posas sa mga kamay nito. Hindi makahuma si Violy, nahimasmasan lang siya ng umiyak na ang kanyang mga anak na nagising din at natakot sa nakitang pagdakip ng mga pulis kay Efren.

Si Kyla ”saan nyo dadalhin tatay ko?"

"Matagal nang wanted itong tatay nyo, holdaper ito. At marami na rin itong nabiktimang mga pasahero niya." Walang kagatol-gatol na sagot ng mga pulis.

"Kayo ba ang misis?" Sabay baling kay Violy ng isang pulis. "Sumunod kayo sa presinto."

"Sandali po mamang pulis, sasama ako baka kung saan nyo dalhin ang asawa ko." Nagmamadali si Violy sumunod sa mga pulis binilinan si Kyla na alagaan muna ang mga kapatid.

Nakulong si Efren. Walang sapat na halaga si Violy para sa piyensa nito. Wala siyang malalapitan para hingan ng tulong. Nakatulala si Violy sa loob ng kanilang bahay, wala pang pagkain ang kanyang mga anak, kung anu-anong naiisip ni Violy. Alam niya, mahina ang kanyang ulo na mag-isip, lagi nga siyang sinasabihan ni Efren ng "Tanga! Bobo!"

Pero kailangan niyang kumilos. Kailangan niyang buhayin ang kanyang mga anak. Nanay siya, ito ang pinapatatag ni Violy sa isip niya.

Si Kyla, "Nay, kaya natin ito, hindi ka mahina, malakas ka nga e.. kailangan mo lang magtiwala ka sa sarili mo, lumabas ka sa comfort zone mo." Hindi maintindihan ni Violy ang sinasabi ng anak na comfort zone, pero alam ni Violy sa isip niya ang gustong ipaunawa ni Kyla.

"Alam mo, ’nay, sabi ng titser ko, ako daw po ang balediktoryan, at ikaw ang magsasabit sa akin. O, di ba, masaya ’nay", pag-aalo ni Kyla sa ina. Naramdaman ni Violy na hindi pala siya nag-iisa, makakasama niya ang kanyang anak sa pagkilos para mabago ang kanyang buhay.

Tuwang-tuwa si Violy nang iabot sa kanya ang sobreng naglalaman ng kanyang sahod. Tinulungan siya ng titser ni Kyla na matanggap sa canteen ng eskwelahan. Masarap sa pakiramdam ni Violy na hawak niya ang bayad sa kanyang pinagpaguran. At mabuti na lamang mababait ang kanyang mga anak, nagtulong-tulong sila sa gawaing bahay, hati-hati sa trabaho. Nakatulong na rin si Kyla sa kanya, natuto si Kyla gumawa ng mga kendi na dinadala niya sa iskul.

Hawak ni Violy ang perang ipambibili niya ng pagkain, at ngayon pakiramdam niya, malaya na siya, buo na ang tiwala niya sa kanyang sarili. At mahigpit din ang hawak niya sa kanyang anak, ang nagpapatatag sa kanya bilang ina, bilang babae. Ngumiti siya sa tindera, Ang hiya niya kanina ay napalitan na ng lakas ng loob. At ito ang bago niyang hamon.