Huwebes, Hunyo 30, 2022

Sa Daang Mulawin

SA DAANG MULAWIN

ako si Agilus at siya naman si Alwina
sa mundo ng mga Mulawin ay magkapareha
sa daigdig ng mga taong ibon sumisinta
ngunit handang magtanggol laban sa mga Ravena

minsan ay napapunta ako sa Daang Mulawin
sa isang lalawigang doon nagnilay-nilay din
ng samutsaring nangyari't paksa sa mundo natin
na nagpatibay sa aking prinsipyo't adhikain

payak lamang ang hinahangad ko sa iwing buhay
na aking Alwina'y makasama sa tuwa't lumbay
na karapatang pantao't hustisya'y kamting tunay
na uring manggagawa sa layon ay magtagumpay

narito man sa Daang Mulawin, may nalilirip
punong mulawin ay alagaan nati't masagip
laban sa kapitalismong tubo ang sinisipsip
pagdurog sa sistemang bulok na'y di panaginip

- gregoriovbituinjr.
06.30.2022

Organisado

ORGANISADO

epektibong tugon daw sa organisadong ganid
ay organisadong unyon, sa t-shirt ng kapatid
na manggagawa nakatatak, nang ating mabatid
naalala ko si Neri sa kanyang "moderate greed"

organisadong kasakiman ng tusong kuhila
at ng burgesya't uring mapagsamantalang lubha
sa bunga ng paggawa'y bundat at nagpakasasa
organisadong unyon ang tugon ng manggagawa

O, manggagawa, magkaisa't magtayo ng unyon
makabubuti ang pagkakapitbisig n'yo ngayon
pangalagaan ang karapatan ang inyong tugon
sa mga mapagsamantalang bwitre kung lumamon

lampas sa pagiging unyon ay maging makauri
upang mapang-aping sistema'y baguhin, magapi
lipunan ng manggagawa'y itayo, ipagwagi
organisahin ninyo ang sarili bilang uri

- gregoriovbituinjr.
06.30.2022

* litratong kuha ng makatang gala sa isang pulong ng mga manggagawa 

Miyerkules, Hunyo 29, 2022

Paskil

PASKIL

nadaanan kong muli ang paskil
kaya naroong napapatigil
baligtad ba'y ginawa ng sutll?
basura'y lipana't di matigil

paalala nga'y "Bawal magkalat"
habang pader ay tadtad ng sulat
na tila may isinisiwalat
na kung titiga'y di madalumat

O, kalikasan, kapaligiran!
magtatanghal pa ba sa lansangan?
baka, kung di maalibadbaran
sa paligid na panonooran

huwag magkalat, dapat mabatid
pagnilayan ang mensaheng hatid
madaling maunawa, kapatid
na maraming bagay ay di lingid

upang di tayo mapariwara'y
dinggin naman yaong paunawa
upang kung dumaan man ang sigwa'y
di malunod sa basura't baha

- gregoriovbituinjr.
06.29.2022

Habambuhay

HABAMBUHAY

patuloy ang paghagod ng pluma't 
tinta sa papel, upang isulat
ang dighay, lumbay, danas ng masa
mula puso'y isinisiwalat

ang maraming isyu't panunuyo
ng lalamunang walang masambit
nilalahad din ang panunuyo
sa diwatang sadyang anong rikit

tungkulin na iyong habambuhay
na niyakap ng abang makata
na patuloy yaong pagninilay
kaharap man ay matinding sigwa

sinasatitik ang dusa't danas
ng maralita't uring obrero
hinahangad ay sistemang patas
patungong lipunang makatao

habambuhay na ang adhikaing
niyakap ng may buong paghamon
pagsasaliksik ay sinisinsin
adhika'y kaaya-ayang panahon

- gregoriovbituinjr.
06.29.2022

Lunes, Hunyo 27, 2022

Tortyur

TORTYUR
tulang alay sa International Day in Support of Victims of Torture tuwing Hunyo 26

matitindi ang pananakit
o pagtortyur ng malulupit
sa nahuhuling maliliit
na karapata'y pinagkait

bakit ba tinotortyur sila?
upang alam nila'y ikanta?
upang di alam ay ibuga?
sinaktan, patugain sila?

anong tingin natin sa tortyur?
ah, que barbaridad, que horror!
ito'y di makataong hatol
sa ganito'y dapat tumutol

di makatao, kalupitan
panlipunang hustisya'y nahan?
respetuhin ang karapatan
ang wastong proseso'y igalang

- gregoriovbituinjr.
06.27.2022

* litratong kuha sa Bulwagang Diokno sa CHR matapos ang isang aktibidad

Banyaga ngunit hindi dayuhan

BANYAGA NGUNIT HINDI DAYUHAN
Munting pagninilay ni Gregorio V. Bituin Jr.

Paano mo sasabihing dayuhan ang isang indibidwal kung hindi naman siya dumayo o nakadayo dito sa bansa? Di ba't tinatawag nating mga dayuhan ang mga tagaibang bansa o yaong hindi natin kalahi? Ito'y dahil dumayo sila sa ating bayan.

Sikat nga ang panawagang "Palayasin ang mga dayuhan!" lalo na noong panahon ng mananakop na Kastila, Amerikano at Hapones, na naging dahilan ng digmaan, kabayanihan at pagkamatay ng ating mga ninunong nakipaglaban para sa kalayaan. Ibig sabihin pa, mga mananakop ang mga dayuhang iyon.

Paano pag sa ilang pananaliksik ay tinuring na "foreign authors" o "foreign poets" ang ilang manunulat at makata? Maisasalin ba silang dayuhang manunulat o dayuhang makata, gayong hindi sila dumayo sa ating bansa? Na ang iba'y hindi naman nandayuhan o lumabas sa kanilang bansa.

Ang pagninilay na ito'y bunsod ng ginagawa kong pagsasalin ng ilang mga tula ng mga kilalang makatang Ingles, Ruso, Turko, Amerikano, Aleman, Pranses, Hapones, at Intsik. Tulad ng pagsasalin ko ng mga tula nina William Shakespeare, Vladimir Mayakovsky, Nazim Hikmet, Edgar Allan Poe, Karl Marx, Eugene Pottier, Matsuo Basho, at Sappho. Tanging sina Hikmet at Marx lamang ang alam kong umalis sa kanilang bansa o nangibang bayan, di lang basta umalis kundi napilitang umalis dahil sila'y na-exile dahil sa kanilang mga pulitikal na gawain. Habang ang ibang makata'y nanatili sa sariling bansa hanggang sa kamatayan.

Isinasalin ko sina Shakespeare at Poe mula sa wikang Ingles, habang ikalawang pagsasalin ang ginagawa ko sa mga tula nina Mayakovsky, Hikmet, Marx, Pottier, Basho at Sappho, na nauna nang isinalin sa wikang Ingles, na siyang pinagbabatayan ko naman ng aking isinasalin.

Matatawag ko ba silang dayuhan dahil tagaibang bansa sila gayong hindi naman sila dumayo sa ating bansa? Hindi ba't kaya tinawag na dayuhan ang isang tao o kaya'y pulutong ng mga tao ay dahil sila'y dumayo sa ibang lupain? Paano silang tatawaging dayuhan kung hindi naman sila dumayo ng ibang bansa? Ang buong buhay nila'y nasa kanilang bayan lamang sila.

Kaya hindi ko matatawag na makatang dayuhan sina Shakespeare, Mayakovsky, Hikmet, Poe, Marx, Pottier, Basho, at Sappho. Kaya ano ang tamang tawag sa kanila? Tama bang tawagin ko silang makatang banyaga?

Tiningnan ko ang kahulugan ng mga kinakailangan kong salita sa UP Diksiyonaryong Filipino:

dayúhan - dáyo
dáyo - 1. dayúhan, tao na tagaibang pook o bansa o kaya'y hindi kilala sa pook na kaniyang pinuntahan; 2. pagdáyo, pagtungo sa ibang pook nang may tanging layunin; 3. tanod sa libingan ng panginoon
banyága - 1. [Waray] masamâng tao; 2. [Sinaunang Tagalog] tao na nagpupunta sa mga bayan-bayan, lulan ng kanyang bangka, at nagtitinda ng maliliit na bagay; 3. [ST] bahay na maliit at walang kilo
banyagà - [Kapampangan, Tagalog] 1. tao na isinilang o mula sa ibang bansa na iba sa kapuwa niya: alien, foreign, foreigner 2. hindi mamamayan ng bansa: alien, foreign, foreigner

Ang dayuhan o dayo ay tiyak na pumunta talaga sa ibang lugar, kaya hindi ito ang marahil tumpak na dapat itawag sa mga tagaibag bansang hindi naman dumayo sa ibang bansa, o sa ating bansa. Kaya hindi ko matatawag na dayuhan, bagamat mula sa ibang bansa, ang mga makatang Shakespeare, Mayakovsky, Hikmet, Poe, Marx, Pottier, Basho, at Sappho.

Mapapansing dalawa ang banyaga, subalit ang una ay walang impit at may diin sa ikalawang pantig, habang ang ikalawa ay may impit at mabagal ang bigkas. Mas tumpak sa tingin ko ang ikalawang pakahulugan: "tao na isinilang o mula sa ibang bansa na iba sa kapuwa niya" bilang pagtukoy sa mga makatang nabanggit ko sa itaas, na hindi dumayo sa ibang lugar o hindi lumabas sa kanilang bansa, at iyon din ang mas tamang paglalarawan na aking hinahanap.

Mahalaga sa akin ang ganitong paghahanap ng tamang salin sapagkat tiyak na balang araw ay isusulat ko ang kanilang talambuhay, lalo na't isinasalin ko ang kanilang mga akda. Madalas gamiting animo'y sinonimo o pareho sila ng kahulugan. Subalit sa maikling sabi, ganito ang munting kaibahan ng dalawa: Banyaga sila dahil tagaibang bansa sila. Dayuhan sila dahil tagaibang bansa sila na narito sa ating bansa.

Ang pananaliksik na ito'y bunsod na rin sa aking proyektong pagsasalin na sinimulan ko ilang taon na ang nakararaan na ang layunin ko'y ipabasa sa ating mga kababayan sa ating wika ang mga tula ng mga nabanggit na makatang banyaga. Iniipon ko ito't inilalagay sa aking blog. Nawa'y wasto ang aking mga napili sa paghahanap ko ng mga tamang salita.

Ginawan ko ng munting tula ang aking nasaliksik:

BANYAGA NGUNIT HINDI DAYUHAN

ang salin ng foreign poet ba'y dayuhang makata
gayong di naman sila dumayo sa ating bansa
sa pagsalin ay hinanap ko ang wastong salita
hanggang masaliksik ang kahulugan ng banyaga

akala ko, salitang "banyaga'y" wikang Espanyol
ngunit nang sa talahuluganan ay tingnan iyon
sariling salita pala nating nakapatungkol
mula sa Waray, Tagalog, Kapampangan din yaon

salamat sa UP Diksiyonaryong Filipino
sa mga tulong sa anumang isinasalin ko
naging aking kakampi noon at ngayon, totoo
sangguniang tila kakabit na ng pagkatao

banyaga ngunit hindi dayuhan ang gagamitin
kung foreign author o poet ay aking isasalin
mga wastong salita't salin ay nahahanap din
basta't maging mahinahon lagi't titiyagain

06.27.2022

Linggo, Hunyo 26, 2022

Dagok

DAGOK

paano ba natin ginagalang ang mambabasa
kung kathang tula sa kanila'y nakakaumay na
may isyu't mensahe kang nais mong mabatid nila
subalit tula mo'y may talinghaga't kariktan ba?

may adhikain ang makatang isinasabuhay
sa ilalim ng tanglaw ng musa napagninilay
na bago pa siya hiranging kalaban at bangkay
mensahe'y ipaalam, masa'y pakilusing tunay

kalikasan, kapaligiran, kariktan, katwiran 
talinghaga, manggagawa, nagdaralita, bayan
lansangan, karapatan, katarungang panlipunan
sinuman, anuman, saanman, paano, kailan

bihirang may mag-like sa mga tula ko sa pesbuk
tanda bang ako'y dapat tumigil, di ko maarok
patuloy lang ako sa pagkatha, ito ma'y dagok
baka may mamulat sa sistemang di ko malunok

- gregoriovbituinjr.
06.26.2022

Nauupos

NAUUPOS

naupos ako't kayraming upos
na sa paligid ay di maubos
kalikasa'y nakawawang lubos
tila ba tayo na'y kinakalos

upos na tila ba anong lupit
sa laot ng linggatong ay dapit
na di maawat ang makukulit
tapon ay upos na humahaplit

kailan ba ito magwawakas?
upang kalikasa'y mailigtas
tila mundo'y nagkalugas-lugas
na di batid paano malutas

buti't ginagawan ng paraan
na pansamantalang kalutasan
tulad ng paglikha ng titisan
o ashtray na upos ay tapunan

tayo kaya'y bakit urong-sulong?
sa isyung ito'y di makatulong?
yaring problema'y saan hahantong?
kung di malutas ng marurunong

- gregoriovbituinjr.
06.26.2022

Sabado, Hunyo 25, 2022

Sipat

SIPAT

sinisipat ko sa gunita
yaring niyakap na adhika
noon, nang ako'y magbinata
hanggang ngayong ako'y tumanda

tinatalupan ko ang mangga
nang tikman ang sarap ng lasa
ibigay sa magiging ina
lalo naglilihi pa siya

tayog ay di ko na maarok
marating pa kaya ang tuktok
kaylalim ng mga himutok
ng masa sa sistemang bulok

sa adhika'y di humihindi
maaari mang ikasawi 
ito'y pagbabakasakali
upang laban ay ipagwagi

- gregoriovbituinjr.
06.25.2022

Biyernes, Hunyo 24, 2022

Pangangarap

PANGANGARAP

nakatapak pa rin ako sa lupa
na sa pagtatrabaho'y kandakuba
pilit inaabot ang mga tala
na ikukwintas sa mutyang diwata

ako man ay Bituing walang ningning
na sa langit ay walang makasiping
aking mga mata'y di nakapiring
dama't dinig ang masang dumaraing

maputik ang daan kong nilalandas
upang makamit ang lipunang patas
upang kawalang hustisya'y magwakas
at madama ang pag-ibig na wagas

di pa rin tumitigil sa pagkilos
organisahin ang naghihikahos
upang sistemang bulok na'y matapos
upang labanan ang pambubusabos

patuloy din ako sa pangangarap
na malansag na iyang pangongorap
upang mga dukha'y di na maghirap
kundi asam na ginhawa'y malasap

- gregoriovbituinjr.
06.24.2022

Huwebes, Hunyo 23, 2022

Alagata

ALAGATA

pumatak na naman ang ulan habang nakikinig
ng talakayan sa zoom na halos di na marinig
ang tagapagsalita sa tinuran niyang tindig
hinggil sa ilang isyung pambayan at pandaigdig

may bagyo ba? anong pangalan? hanggang pinasok ko
ang mga damit na nakasampay sa labas, dito
ko naalagata paano tutugon ng wasto
hinggil sa papainit na klima sa ating mundo

isinuot ko ang naitagong pantalong kupas
na alaala ng kabinataan kong lumipas
habang pang-itaas ay kamisetang walang manggas
nasa diwa yaong pagtahak sa putikang landas

gabi, naririto't di pa rin dalawin ng antok
ang pusa'y nag-aabang sa labas, may inaarok
ako, mailalagay kaya ang dukha sa tuktok?
marahil, kung mapapalitan ang sistemang bulok

- gregoriovbituinjr.
06.23.2022

Miyerkules, Hunyo 22, 2022

Digmaan

DIGMAAN
Tula ni Eugene Pottier
malayang salin ni Gregorio V. Bituin Jr. 10 pantig bawat taludtod 

Para kay Eugene Baillet

Kahahayag pa lang ng digmaan 
Anang mga buwitre, "Sunggaban!"
Ngunit wala halos kaibahan:
Di ba't araw-araw na'y digmaan?

Gayunman, balatkayo'y tinanggal,
Animo'y baliw sa paghalakhak;
Helmet ay sinuot ng kalansay,
Kabayong kalansay na'y daratal

Hintay nila'y pawang kasamaan,
Sa bawat uri 't lahat ng antas;
Dito'y may bayarang pananambang,
Doon, tangan ng pamilya'y tabak.

Di mapalawak, mga bandido'y
Pinatapon sa kolonyang penal;
Hinayaan lang ang pandarambong
Sa anyo ng buwis, mga istak

Pinawi nila ang madugong uhaw,
Pati makahayop na silakbo,
Ginambala pa si Lacenaire,
At pinalungkot pa si Castaing.

Pagpaslang ng bata'y kinondena,
Anak nami'y dalawampu, ngayon
Ang lupon ng berdugo'y nagpasya
Aling mabuti ang sa bitayan.

Ang impantisidyo'y tinuligsa,
Anak namin ngayo'y dalawampu,
Ngayong gabi, Lupon ng Berdugo'y
Pinasya ang angkop sa bitayan.

May balahibo, may tatu, kaming
Pulangkutis, mula ibang angkan.
Mga tae'y ikalat sa lupa:
"Mundo'y lilikha ng bagong tao."

Hinamak, Ebanghelyo'y lumikas,
Alagad ay lumisan, naligaw.
O amang bayan, mayroong tigre
Sa mabuting puso'y umatungal.

Naglalagablab ang iyong poot,
Ang madla'y walang pagkakaisa,
Na nagdurusa sa bilangguan
Ng rehimen ng nasyunalidad

Gabi'y pinutol ng bolang kanyon,
Ang lungsod ay nilamon ng apoy,
Dugong pumatak, tara't inumin,
Ikaw, tawag ay sangkatauhan.

Katumpakan ng lakas at bilang
Niyurakan ay sugatang gapi;
Glorya't kumalat sa malakabag
Na pakpak ng karimlang pusikit.

Digma, digma, anong hinihintay
Upang laman at buto'y madurog?
Hinihintay nito'y bagong dahon,
Ang buwan ng bulaklak at ibon.

Paris 1857

* sina Lacenaire at Castaing ay dalawang kilabot na mamamatay-taong Pranses noong ika -19 na siglo

* isinalin mula sa Ingles sa petsang ika-22 ng Hunyo, 2022

Kailangan ka

KAILANGAN KA

bayani ay kailangan
ng ating kapaligiran
at daigdig na tahanan;
ikaw ba'y isa na riyan?

daigdig ay gawing lunti
basura'y di maging gawi
baluktot ay mapapawi
kung iwawasto ang mali

sinong magtutulong-tulong
kundi tayo-tayo ngayon
buti ng mundo'y isulong
tungkuling napapanahon

kung gawin ang sinasabi
upang sa mundo'y mangyari
ang dito'y makabubuti 
Igan, isa kang bayani

- gregoriovbituinjr.
06.22.2022

Martes, Hunyo 21, 2022

Alapaap

ALAPAAP

madalas ay napapatingala
upang titigan ang alapaap
na ang hubog ay kaygandang sadya
nais tuloy marating ang ulap

baka naroroon ang diwata
magandang musang nasa hinagap
inaawitan ang mga tala
habang pipit ay sisiyap-siyap

sa toreng garing, makata'y wala
nasa putikang sisinghap-singhap
kasama ang dukha't manggagawa
lipunang makatao ang hanap

may tungkuling gagawin sa bansa
paano lalabanan ang korap
paano durugin ang kuhila
at pagkaisahin ang mahirap

narito akong nakatingala
habang kandila'y aandap-andap
gamugamo'y biglang nangawala
nasunog ang pakpak sa sang-iglap

- gregoriovbituinjr.
06.21.2022

Lunes, Hunyo 20, 2022

Hindi namatay ang Komyun

HINDI IYON NAMATAY
tula ni Eugene Pottier hinggil sa Paris Commune
malayang salin ni Gregorio V. Bituin Jr.

Pinagmulan: Eugène Pottier, Chants Révolutionnaires (ikalawang edisyon), Paris, Bureau de Comité Pottier, [n.d.];
Isinalin: ni Mitchell Abidor;
CopyLeft: Creative Commons (Attribute & ShareAlike) marxists.org 2013.

Para sa mga nakaligtas sa Madugong Linggo

Pinaslang nila iyon ng mga putok ng riple,
na may mga putok ng masinggan
at iginulong ito sa watawat 
sa lupang parang luwad.

At ang pulutong ng bundat na mga berdugo
ay nag-akalang mas malalakas sila,
ngunit wala sa mga iyon ang nagbago,

Nicolas,
dahil hindi namatay ang Komyun!

Tulad ng pag-aani ng mga manggagapas,
tulad ng mga mansanas na naglagpakan sa lupa,
ang mga Versaillais, na di bababa
sa isang daang libong katao, ay pinagpapaslang.

At yaong daang libong pagpaslang,
Tingni kung anong kanilang dinala.

Ngunit wala sa mga iyon ang nagbago,
Nicolas,
dahil hindi namatay ang Komyun!
Bagamat pinaslang nila sina Varlin,

Flouren, Duval, Milliere,
Ferre, Rigault, Tony Moilin,
na pumuno sa mga sementeryo.

Akala'y naputol na nila ang mga bisig niyon,
nawalan ng laman ang mga ugat niyon.

Ngunit wala sa mga iyon ang nagbago,
Nicolas,
dahil hindi namatay ang Komyun!

Kumilos silang parang tulisan,
umaasa sa katahimikan.

Pinatay nila ang mga sugatan sa higaan nito sa ospital,
at ang mga dugong
bumaha sa mga kumot
ay umagos sa ilalim ng pinto.

Ngunit wala sa mga iyon ang nagbago,
Nicolas,
dahil hindi namatay ang Komyun!

Binili ang mga mamamahayag,
mangangalakal ng paninirang-puri
kumalat sa ating mga libingang bayan
ang pagbaha ng kanilang kahihiyan.

Isinuka nina Maxim Ducamp, 
Dumas ang kanilang alak.

ngunit wala sa mga iyon ang nagbago,
Nicolas,
dahil hindi namatay ang Komyun!

Kampilan iyon ni Damocles
Na lumutang sa kanilang mga ulo.

Sa libing ni Vallès
ginawa silang mga pipi.

Ang totoo'y marami kami
na nagsilbing tanod niya;
na nagpapatunay, sa anumang kaso
Nicolas,
na ang Komyun ay hindi namatay!

At kaya, pinapatunayan nito sa mga mandirigma,
na ang kutis ni Marianne ay naging kayumanggi;
handa na siyang lumaban at panahon na upang ihiyaw:
Mabuhay ang Komyun!

At pinapatunayan nito sa lahat ng mga Hudas
na ganito ang mga bagay-bagay,
at sa maikling panahon mababatid nila,
Tangina!

Na ang Komyun ay hindi namatay!

Paris, Mayo 1886

* Isinalin ng Hunyo 20, 2022

It Isn’t Dead
Source: Eugène Pottier, Chants Révolutionnaires (second edition), Paris, Bureau de Comité Pottier, [n.d.];
Translated: by Mitchell Abidor;
CopyLeft: Creative Commons (Attribute & ShareAlike) marxists.org 2013.

For the survivors of the Bloody Week

They killed it with rifle shots,
with machine gun shots
and rolled it in its flag
into the clay-like earth.

And the mob of fat executioners
thought themselves the stronger,
but none of this changes anything,

Nicolas,
for the Commune isn’t dead!

Just as harvesters clear a field,
just as apples fall to earth,
the Versaillais massacred
at least a hundred thousand men.

And these hundred thousand murders,
See what they bring.

But none of this changes anything,
Nicolas,
for the Commune isn’t dead!
Though they killed Varlin,

Flourens, Duval, Millière,
Ferré, Rigault, Tony Moilin,
filling the cemeteries.

They thought they cut off its arms,
emptied its aorta.

But none of this changes anything,
Nicolas,
for the Commune isn’t dead!

They acted like bandits,
counting on silence.

They killed the wounded in their hospital beds,
and the blood,
flooding the sheets
flowed under the door.

But none of this changes anything,
Nicolas,
for the Commune isn’t dead!

Bought-off journalists,
merchants of slander
spread over our mass graves
their flood of ignominies.

Maxim Ducamp, Dumas
vomited up their booze.

but none of this changes anything,
Nicolas,
for the Commune isn’t dead!

It’s Damocles’ sword
That floats over their heads.

At Vallès’ funeral
they were made mute.

The fact is there were many of us
who served as his escort;
which proves, in any case
Nicolas,
that the Commune isn’t dead!

And so, all this proves to the fighters,
that Marianne’s skin is tanned;
she’s ready to fight and it’s time to cry out:
Long Live the Commune!

And this proves to all the Judases
that this is how things are,
and in a short while they'll know,
God damn!

That the Commune isn’t dead!

Paris, May 1886

Sa bansang iyon

SA BANSANG IYON

Jose Marti, bayani't makatang Cubano
ang bansa'y pinamunuan ni Fidel Castro
Che Guevara, sa mundo'y sikat ang litrato
Yordenis Ugas, kay Pacquiao huling tumalo

pinanalo noon ang rebolusyon nila
sama-sama sa pakikibakang gerilya
na nagsibaba mula Sierra Maestra
pinatalsik ang diktador na si Batista

magaganda ang kanilang mga tugtugin
Bela Ciao, Bela Ciao na kanilang awitin
bata-batalyong doktor, pinatapos man din
nangunguna sa medisina't kaygagaling

may pagkakapantay ng mga karapatan
mamamayang di pasasakop sa dayuhan
lahat ay kumakain, walang kagutuman
ang sistema nila'y nais kong matutunan

pangarap kong minsan man lang sa aking buhay
doon ay makadalaw at makapagnilay
makiisa sa kanila, makitalakay
sana'y marating ko iyon bago humimlay

- gregoriovbituinjr.
06.20.2022

Linggo, Hunyo 19, 2022

Pag-ibig

PAG-IBIG

"Love is one heart in two bodies." Iyon ang nakasulat
sa munting kahon doon habang binabasa'y aklat
ng mga tula ng mga makatang mapagmulat
nakikibaka para sa kapakanan ng lahat

madalas na dalawang katawan ay nagkaniig
kaya asawa'y kabiyak ng puso pag narinig
sa ginhawa't hirap, sa saya't dusa, magkasandig
alindog ng pagsuyo'y daramhin sa bawat tindig

kabiyak ay kasangga sa daratal na pagsubok
na minsan mga puso lamang ang nakakatarok
di man ibuka ang bibig, madarama ang udyok
ng laman at nasang nais makaraos sa rurok

O, pag-ibig, ang kapangyarihan mo'y mahiwaga
na sa tulad kong sumisinta, sa laban ay handa
abutin man ng tabsing sa dagat o kaya'y sigwa
gagawin ang lahat upang di ka mabalewala

- gregoriovbituinjr.
06.19.2022

Bayani

BAYANI

bayani ang ating mga ama
kaya pagpugayan natin sila
sa mga nagawa sa pamilya
minahal ang anak at si ina

si Rizal, ating bayaning tunay
na sa bayan, buhay ay inalay
at bayani rin ang mga tatay
na buhay sa pamilya inalay

Rizal, pambansang bayani natin
tulad ng bayaning tatay natin
ang lahat ay kanilang gagawin
upang magandang bukas ay kamtin

kay Rizal at sa lahat ng tatay
salamat sa buhay ninyong alay
kami'y taospusong nagpupugay
sa inyo po, mabuhay! Mabuhay!

- gregoriovbituinjr.
06.19.2022

* mga litrato mula sa google

Sabado, Hunyo 18, 2022

Pangarap

PANGARAP

muling mag-aral ang pangarap ko
nais tapusin ang kolehiyo't
makatapos din ng doktorado
habang tangan pa rin ang prinsipyo

noon ay umalis ng eskwela
upang magpultaym na aktibista
hanggang maging laman ng kalsada
nakulong, lumaya't patuloy pa

kurso'y math, nais mag-inhinyero
napunta sa pangkampus na dyaryo
sa pagsusulat naging seryoso
hanggang niyakap ang aktibismo

pinupuna ang abuso't bundat
sa dyaryo ng dukha't nagsasalat
dyaryo ng obrerong mapagmulat
kinakatha'y kwento, tula't ulat

ah, mas mabuti nang may tinapos
upang respetuhin ka ng lubos
at naghahandang makipagtuos
sa mga tuso't mapambusabos

- gregoriovbituinjr.
06.18.2022

Sining

SINING

isang pagkakataon ang darating na palihan
upang aking mapaghusay pa yaring kakanyahan
matuto't mapaunlad ang niyakap na larangan
palihan itong buong puso kong pagsisikapan

bihirang mabigyan ng ganitong pagkakataon
di ko sasayangin ito't bibigyan ng panahon
tulad niring mga akdang kaytagal kong tinipon
na pawang tirintas ng tindig, danas ko't kahapon

sasagupa akong muli sa walang katiyakan
na tangi kong magagawa, sining ko'y paghusayan
isapuso't isadiwa bawat napag-aralan
kahit may batikos o mga punang maramdaman

sige, humayo ka, goryo't pagbutihin ang sining
kumatha ka ng kumatha, malagot man ang bagting
itula mo ang kadakilaan ng magigiting
habang pinupuna ang mga kuhila't balimbing

- gregoriovbituinjr.
06.18.2022

Biyernes, Hunyo 17, 2022

Tirisin ang mga linta

TIRISIN ANG MGA LINTA

tandang-tanda ko pa ang sinabi ni Attorney Luke
sa kanyang mga talumpati, nakagagalit nga!
ang manpower agency pala kung ating maarok
ay lintang maninipsip ng dugo ng manggagawa

silang sanhi bakit mayroong kontraktwalisasyon
manpower agencies na kumukubra sa kumpanya
gayong di naman parte't walang ambag sa produksyon
nagkukunwaring employer, mga linta talaga!

employer-employee relationship dito'y tinanggal
nang walang kahirap-hirap, kumikitang kaytindi
kaya kontraktwal ay pwedeng matanggal sa prinsipal
dahil empleyado kuno ng manpower agency

iyang kontraktwalisasyon ay mawawakasan lang
pag mga manpower agencies ay isarang sadya
upang sa pag-eempleyo'y wala nang nanggugulang
at maging regular at direct-hired ang manggagawa

tunay na security of tenure law, isabatas
kung saan manpower agencies ay di na iiral
kung saan palakad sa trabaho'y magiging patas
kung saan manggagawa'y tunay na mareregular

manpower agencies, maninipsip ng dugo't pawis
ng manggagawa, tanggalin ang mga lintang iyan!
dapat na silang buwagin at tuluyang matiris
upang kontraktwalisasyon ay tuluyang wakasan

- gregoriovbituinjr.
06.17.2022

Huwebes, Hunyo 16, 2022

Pagsasalin

PAGSASALIN

Hindi dakila ang digmaan, kaya hindi ko isinalin ng "dakila" ang "great" sa aklat na Poems of the Great War 1914-1918. Mas angkop pa marahil na salin ng "great" sa puntong ito ay "dambuhala". Kaya dapat isalin itong Mga Tula noong Dambuhalang Digmaan.

Gayunpaman, mas isinalin ko ang pamagat ng aklat sa esensya nito, ang Great War na tinutukoy ay ang World War I. Kaya isinalin ko iyon ng ganito: Mga Tula ng Unang Daigdigang Digmaan. Mas "ng" imbes na "noong" ang aking ginamit dahil marahil hindi naman ginamit ay Poems from, kundi Poems of. Gayunman, maaari pang pag-isipan kung ano ang tamang salin sa panahon na ng pag-iedit ng buong aklat ng salin. Subalit sa ngayon, sinisimulan pa lang ang pagsasalin ng mga tula. Mahaba-habang panahon ang kailangan sa pag-iedit.

Marahil itatanong mo: "Bakit hindi mo isinalin ng Unang Digmaang Pandaigdig?" At marahil, idadagdag mo pa: "Digmaang Pandaigdig ang palasak na ginagamit ngayon at iyan din ang salin na nakagisnan natin." At ang akin namang magiging tugon sa iyo ay: "Palagay ko'y hindi angkop na paglalarawan na pandaigdig ang nabanggit na digmaan. Ang maaari pa ay daigdigan na mas nyutral." Ganito ko isinulat noong 2009 sa isang artikulo kung ano ba dapat ang tamang salin ng World War:

"Ang tamang pagkakasalin ng World War II sa ating wika ay Ikalawang Daigdigang Digmaan at hindi ang nakasanayang Ikalawang Digmaang Pandaigdig. Dahil ang salitang "Pandaigdig" ay may konotasyon ng pagpayag o pagsang-ayon sa bagay na tinutukoy. Ang iba pang katulad nito'y ang "pam, pang" at kung susuriin ang mga ito, "pansaing, panlaba, panlaban, pambayan, pangnayon, pambansa, pandaigdig, makikita nga nating ang unlaping "pan, pam, pang" ay may pagsang-ayon sa nakaugnay na salita nito.

Gayundin naman, dahil hindi lahat ay payag o sang-ayon sa digmaan, maling tawaging Ikalawang Digmaang Pandaigdig ang World War II, kundi mas tumpak na gamitin ang neutral na salitang Ikalawang Daigdigang Digmaan." mula sa kawing na: http://salinnigorio.blogspot.com/2009/05/tamang-salin-ng-wwii.html

Ibinilang ko na sa mga collectors' item ko ang aklat na Poems of the Great War 1914-1918 nang mabili ko ang pambihirang aklat na ito (na mabibilang sa rare book), na may sukat na 4" x 5.5", sa BookSale ng Farmers sa Cubao noong Enero 18, 2018, sa halagang P60.00. Inilathala ito ng Penguin Books noong 1998. Plano kong isalin sa wikang Filipino ang lahat ng tula, kung kakayanin, sa aklat na ito, na binubuo ng 145 pahina.

Borador pa lamang ang disenyo ng pabalat, kung saan anino ko, o selfie, ang aking kinunan nang minsang naglalakad pauwi isang gabi. Aninong marahil ay sumasagisag din sa mga nangawala noong panahon ng digmaan. Naging adhikain ko at niyakap ko nang tungkulin ang pagsasalin ng mga tula mula sa ibang wika upang mabatid at maunawaan ng ating mga kababayan ang iba pang kultura at pangyayari sa ibang bayan. Tulad noong Unang Daigdigang Digmaan, na hindi naman dinanas ng ating bayan.

Gayunman, kung may matatagpuan pa tayong aklat ng mga tula hinggil naman sa World War II, iyon ay paplanuhin ko ring isalin sa wikang Filipino. Sa ilang mga dokumentong isinalin ko'y Ikalawang Daigdigang Digmaan na ang aking ginamit na salin ng World War II. Sa mga nagpasalin ng akda nila, sana'y naunawaan po ninyo ako. Marami pong salamat.

Nais kong ilarawan sa munting tula ang pagmumuni ko sa paksang ito.

ANG SALIN KO NG WWII

Ikalawang Daigdigang Digmaan ang salin ko
sa Ikalawang Digmaang Pandaigdig, totoo
dama ko'y may konotasyon ng pagsang-ayon ito
sa gyera, nyutral na daigdigan ang ginamit ko

kaya sa aklat ng pagsasalin ng mga tula
ng mga nabuhay at lumaban noon sa digma
ay sadyang bubuhusan ko ng pawis, dugo, diwa't
panahon, upang maunawaan sila ng madla

ang kasaysayan nila sa tula inilarawan
bilang makata'y tungkulin ko na sa panulaan
ang magsalin ng akda nang madama ang kariktan
ng saknong at taludtod sa kabila ng digmaan

nawa kanilang tula'y matapat kong maisalin
lalo't gawaing ito'y niyakap ko nang tungkulin
para sa mamamayan, para sa daigdig natin
salamat ko'y buong puso kung ito'y babasahin

06.16.2022

* ang unang litrato ang pabalat ng aklat na isasalin ng makata, at ang ikalawa naman ang borador o draft na disenyo ng aklat ng salin

Ang mukha ng ating kababaihan

Ang Mukha Ng Ating Kababaihan
tula ni Nâzım Hikmet Ran
malayang salin ni Gregorio V. Bituin Jr.

Hindi isinilang ni Maria ang Diyos.
Hindi si Maria ang ina ng Diyos.
Isang nanay lang si Maria sa maraming ina.
Isinilang ni Maria ang isang lalaki,
isang anak sa marami pang mga anak.
Kaya naman napakarikit ni Maria sa lahat ng kanyang larawan.
Kaya naman napakalapit ng anak ni Maria sa atin, tulad ng sarili nating mga anak.

Ang mukha ng ating mga kababaihan ang aklat ng ating pasakit.
Ang ating pasakit, ang ating pagkakamali at ang ating dugong ibinubo
na nag-ukit ng mga pilat na tila araro sa mukha ng ating kababaihan.

At makikita ang ating kagalakan sa mga mata ng kababaihan
tulad ng bukangliwayway na nagniningning sa mga lawa.

Ang ating haraya ay nasa mukha ng mga babaeng mahal natin.
Makita man natin sila o hindi, sila'y nasa ating harapan,

na pinakamalapit sa ating reyalidad at pinakamalayo.

* isinalin 06.16.2022
* litrato mula sa google
* tula mula sa Nâzım Hikmet Archive

The Faces of Our Women
by Nâzım Hikmet Ran

Mary didn't give birth to God.
Mary isn't the mother of God.
Mary is one mother among many mothers.
Mary gave birth to a son,
a son among many sons.
That's why Mary is so beautiful in all the pictures of her.
That's why Mary's son is so close to us, like our own sons.

The faces of our women are the book of our pains.
Our pains, our faults and the blood we shed
carve scars on the faces of our women like plows.

And our joys are reflected in the eyes of women
like the dawns glowing on the lakes.

Our imaginations are on the faces of women we love.
Whether we see them or not, they are before us,

closest to our realities and furthest.

Miyerkules, Hunyo 15, 2022

Manggagawa ang tagalikha ng kaunlaran

MANGGAGAWA ANG TAGALIKHA NG KAUNLARAN

nagtatayugang gusali, mahahabang lansangan,
tulay, ospital, mall, plasa, sinehan, paaralan
kung walang manggagawa, magagawa kaya iyan?
HINDI! manggagawa ang tanging nagsilikha niyan

hindi uunlad ang mga lungsod kung wala sila
manggagawa ang nagpaunlad nitong ekonomya
nilikha ng obrero ang maraming istruktura
kaya dapat tayong magpasalamat sa kanila

manggagawa yaong dahilan kaya may Kongreso
kaya may pabrika, may opis ang taong gobyerno
Malakanyang, Simbahan, skyway, subway, Senado
kung walang manggagawa'y walang kaunlaran tayo

tara, ating pagpugayan ang mga manggagawa
pagkat kaunlaran ng mundo'y kanilang nilikha
kaya di sila dapat pagsamantalahang sadya
ng mga tuso't kuhilang tubo lang ang adhika

- gregoriovbituinjr.
06.15.2022

Walang gitling sa ika

WALANG GITLING SA IKA

tingni, bakit ba walang gitling sa unlaping ika
pag dinugtong sa numerong sinatitik, bakit ba
pag sa numero ikinabit, may gitling talaga
ngunit pag sinatitik, gitling ay nawawala na

papel ng panlapi sa salitang ugat ikabit
nilalagyan ng gitling kapag sa buka ng bibig
ay sumasabit, tulad ng mag-asawa't pag-ibig
may-ari, mayari, nang-alay, nangalay, pag-ukit

subalit pag nilagyan ng panlapi na'y numero
di sinatitik ang pagkasulat, tambilang mismo
lalagyan mo na ng gitling dahil ito'y simbolo
ang tiglima'y tig-5, ikapito'y ika-7

di ika-siyam, di ika-sampu, di ika-apat
kundi ikasiyam, ikasampu, at ikaapat
wastong gamit ng gitling ay aralin nating sukat
at ito'y gamitin ng wasto sa ating pagsulat

- gregoriovbituinjr.
06.15.2022

* litrato mula sa aklat na Diksyunaryong Filipino, Tagalog-Tagalog, ng Tru-Copy Publishing House, pahina 405

Martes, Hunyo 14, 2022

Uwian

UWIAN

hay, naku, mag-uuwian na naman
magbabakay muli ng masasakyan
dagsaan ang pasahero't siksikan
muli'y agawan ng mauupuan

buti't may parating nang dyip, bip-bip-bip
aba'y loob na'y bigla ngang sumikip
di na bale, sasabit na lang sa dyip
upang makauwi na't di mainip

ganyan ang buhay naming pasahero
araw-araw matapos ang trabaho
paspasan, masisinghot pa'y tambutso
buti sa dyip, bawal manigarilyo

barya'y hanap sa bulsa o pitaka
nwebe pesos, hindi, sampung piso na
nagtaas daw kasi ang gasolina
walang sukli ang sampung pisong barya

- gregoriovbituinjr.
06.14.2022

* litratong kuha ng makatang gala minsang sakay ng dyip

Lunes, Hunyo 13, 2022

Sa Bantayog

SA BANTAYOG

doon sa Bantayog ay nagtungo kami ni misis
sa sinasabing Independence Day ng bayang amis
doon kami nagdeyt, animo'y asukal sa tamis
nanood ng bidyo-interbyu, at may pasimpleng kiss

bantayog iyon ng mga martir noong marsyalo
may programang inihandog ang iba't ibang grupo
pinanood ang mga lider sa mga interbyu
habang sa isang umpukan ay napatula ako

si misis ay humilig naman sa aking balikat
habang nakaakbay akong tila nagsisiyasat
sa pinanonood at seryosong nakamulagat
habang siya'y inantok, napapikit at dumilat

simpleng deyt lamang iyon sa Araw ng Kasarinlan
subalit dinaluha'y araw na makasaysayan
tila ba namanata sa adhikang pambayan
ang kapwa magsing-irog sa panahong patibayan

- gregoriovbituinjr.
06.13.2022

* selfie ng makatang gala, 06.12.2022

Pakiusap

PAKIUSAP
ni Nâzım Hikmet
malayang salin ni Gregorio V. Bituin Jr.

Hugis ulo ng buriko ang bansang ito

Na dumatal ng kaytulin mula sa malayong Asya

Upang mahatak tungo sa Mediterranean

ATIN ANG BANSANG ITO.

Mga pulsong duguan, ngiping nagngangalit

talampakang walang gayak,

Lupaing tulad ng alpombrang sutla

ANG IMPYERNONG ITO, ANG PARAISONG ITO'Y ATIN.

Hayaang nakapinid ang mga pintuang pag-aari ng iba

Huwag na nilang buksan pa itong muli

Alisin ang pagkaalipin ng tao ng tao

ATIN ANG PAKIUSAP NA ITO.

Upang mabuhay! Tulad ng punong nag-iisa at malaya

Tulad ng gubat sa pagkakapatiran

ATIN ANG PAGNANASANG ITO.

* isinalin sa petsang 06.13.2022
* hinalaw mula sa kawing na https://www.marxists.org/subject/art/literature/nazim/plea.html
* litrato mula sa google
.
.
.
PLEA
by Nazim Hikmet

This country shaped like the head of a mare

Coming full gallop from far off Asia

To stretch into the Mediterranean

THIS COUNTRY IS OURS.

Bloody wrists, clenched teeth

bare feet,

Land like a precious silk carpet

THIS HELL, THIS PARADISE IS OURS.

Let the doors be shut that belong to others

Let them never open again

Do away with the enslaving of man by man

THIS PLEA IS OURS.

To live! Like a tree alone and free

Like a forest in brotherhood

THIS YEARNING IS OURS.

Hangad

HANGAD

Tanong: "Ano ang hangad mo sa bansang Pilipinas?"
Agad kong tugon: Malayang bayan. Magandang bukas.
Matinong pamahalaan, lahat pumaparehas.
Walang mapagsamantala, isang lipunang patas.

Iyon ang mga hangaring pangarap ko sa bayan
Lalo't kayraming mapagsamantala sa lipunan
Hangga't bulok na sistema'y di pa napapalitan
Mga hangad iyong patuloy na ipaglalaban.

- gregoriovbituinjr.
06.13.2022

* litratong kuha ni misis noong Independence Day, 06.12.2022

Malaya nga ba?

MALAYA NGA BA?

malaya nga ba ang bayan sa bulok na sistema?
ngunit api pa rin ang manggagawa't magsasaka?
naririyan pa rin ang tuso't mapagsamantala
nananatili pa ring nasa tuktok ang burgesya
habang kayrami pa ring naghahanap ng hustisya!

laganap pa rin ang salot na kontraktwalisasyon
na di magawang regular ang manggagawa roon
silang nagpaunlad ng ekonomya'y bakit gayon?
di mabayarang tama ang lakas-paggawa niyon
ganyan ba ang malayang bansa? ang malayang nasyon?

magsasaka'y lumilikha ng pagkain ng bayan
silang babad sa lupa'y bakit naghihirap naman
sila ang nagtatanim ng palay sa kabukiran
kaymura ng kilo ng palay, hindi makatwiran
at kaymahal ng kilo ng bigas sa pamilihan

malaya nga ba ang bayan pag ganyan ang sistema?
lupang ninuno'y puntirya, hari'y kapitalista
gobyerno'y walang kontrol sa presyo, hirap ang masa
laya ba'y ano? pag dayuhan ay napalayas na?
laya ba'y ano? pag wala nang mapagsamantala?

- gregoriovbituinjr.
06.13.2022

* litratong kuha ng makatang gala sa Bantayog ng mga Bayani, 06.12.2022

Linggo, Hunyo 12, 2022

Liberty

LIBERTY

Liberty, Freedom, Kalayaan,
Kasarinlan ng ating bayan
araw itong ipinaglaban
dumatal man ang kamatayan

Liberty, pangalan ng mutya
ng iniirog kong mutya
ng asawang kasamang sadya
sa lahat ng hirap at tuwa

Freedom ay dapat nating kamtin
Independence Day, gunitain
Liberty'y karapatang angkin
huwag hayaang busabusin

isipin ang mga nahimlay
kayraming nagbuwis ng buhay
bayaning tinanghal na bangkay
upang lumaya tayong tunay

- gregoriovbituinjr.
06.12.2022

Pita

PITA

dinggin mo ang tinig
ng ating daigdig;
kung pulos ligalig,
wala bang pag-ibig?

tingni ang alindog
ng dagat at ilog;
sa basura'y lubog
ang mundo kong irog.

halina't magtanim
ng punong malilim,
ng adhikang atim,
ng pagsintang lihim.

ating alagaan
ang kapaligiran
at ang kalikasang
dapat mapagyaman.

haynaku, haynaku!
di po ito hayku..
ang panawagan ko
sana'y dinggin ninyo

ang hanap ng ibon
ay saan hahapon
sa sangang mayabong
o kawad lang doon?

- gregoriovbituinjr.
06.12.2022

Sabado, Hunyo 11, 2022

Pumokus

PUMOKUS

makaisang mali ka lang, deads ka
kaya pagsagot ay ingatan mo
babalik ka kasi sa umpisa
Streak One ka muli sa Sudoku

kaya magkonsentra ka, pumokus
na animo'y chess ang nilalaro
o algebra yaong tinutuos
nagsusuri ka ng buong buo

huwag mong hayaang magkamali
lalo't higit sandaan ang Streak
pumokus ka sa bawat sandali
nang sa Streak One ay di bumalik

iyan ang tangi kong mabibilin
sa mga Sudoku mahihilig
upang Streak, tuloy-tuloy pa rin
pumokus nang di basta madaig

- gregoriovbituinjr.
06.11.2022

Pluma

PLUMA

patuloy akong magsusulat
ng mga paksang mapagmulat
laban man sa mangungulimbat
o halibyong ang kinakalat

yaring pluma'y di umuurong
sa harap ng kutya't linggatong
maging sigwa man o daluyong
magsulat saanman humantong

anuman ang kulay ng tinta
bughaw, itim, lunti, o pula
magsusulat para sa masa
ng akdang sa diwa'y lipana

lipunang makatao'y asam
ang buti sa kapwa'y manamnam
kahit tiyan pa'y kumakalam
at puno pa ng agam-agam

aking sinasalin ang tula
ng mga makatang dakila
sinasalin sa ating wika
upang maunawa ng madla

iyan ang payak kong layunin
sa buhay at laging gawain
magsulat at magmulat man din
sa masa'y yakap kong tungkulin

- gregoriovbituinjr.
06.11.2022

halibyong - fake news

Biyernes, Hunyo 10, 2022

Mapangwasak na pwersa ang tula

MAPANGWASAK NA PWERSA ANG TULA
ni Wallace Stevensmakatang Amerikano
malayang salin ni Gregorio V. Bituin Jr.
9 pantig bawat taludtod

Ganyan nga ang pagdaralita,
Walang anupaman sa puso,
Ito'y magkaroon o wala.

Bagay iyong dapat mayroon,
Leyon, bakang kapon sa dibdib,
Nang damhing humihinga iyon.

Si Corazon, asong matabâ
Isang bulô, sakang na oso,
Nilasaha'y dugo, di dura.

Para s'yang tao, sa katawan,
Ng halimaw na anong lupit
Kalamnan n'ya'y kanyang-kanya lang...

Leyon ay natulog sa Araw.
Nasa ilong ang kanyang paa.
Na makapapaslang ng tao.

Talasalitaan:
bulô - batang baka

* Isinalin ng 06.10.2022

POETRY IS A DESTRUCTIVE FORCE

That's what misery is,
Nothing to have at heart,
It is to have or nothing.

It is a thing to have,
A lion, an ox in his breast,
To feel it breathing there.

Corazon, stout dog,
Young ox, bowlegged bear,
He tastes its blood, not spit.

He is like a man
In the body of a violent beast.
Its muscles are his own...

The lion sleeps in the sun.
Its nose is on its paws.
It can kill a man.

* From the book The Mentor Book of Major American Poets, pages 292-293

Miyerkules, Hunyo 8, 2022

Paglilingkod

PAGLILINGKOD

handa kaming magsilbi
sa bayang inaapi
tulungan ang marami
at di lang ang sarili

nakahandang maglingkod
di basta tatalikod
o basta lang tatanghod
sa isyung di malugod

upang sistemang bulok
at pulitikong bugok
ay palitan, iluklok
nama'y dukha sa tuktok

nang ating mapigilang
mapagsamantalahan
ang dukhang mamamayan
aba'y awtomatik 'yan

oo, kami'y kikilos
nang di na mabusabos
ang mayoryang hikahos
at sa buhay ay kapos

marangal na layunin
dakilang adhikain
kung sakaling patayin
palad ko'y tatanggapin

- gregoriovbituinjr.
06.08.2022

Ang aming martsa

ANG AMING MARTSA
ni Vladimir Mayakovsky
Hinalaw sa salin sa Ingles ni Dorian Rottenberg. Progress Publishers, Moscow, 1972;
Isinalin sa wikang Filipino ni Gregorio V. Bituin Jr.

Ikumpas ang mga parisukat sa padyak ng mga rebelde!
Pataasin pa, mga tanod ng palalong ulo!
Huhugasan natin ang mundo ng pangalawang delubyo,
Ngayon na ang panahon ng pagdating ng kinatatakutan.
Masyadong mabagal, ang kariton ng mga taon,
Ang mga bakang kapon ng tag-araw – masyadong malungkot.
Ang aming diyos ang diyos ng bilis,
Ang aming puso — ang aming tambol ng pakikibaka.
Mayroon bang bulawang mas banal pa kaysa amin?
Anong putakti ng punglo ang maaaring makapanduro sa amin?
Awit ang aming armas, ang kapangyarihan ng mga kapangyarihan,
Ang aming bulawan — ang aming tinig — pakinggan lamang kaming umawit!
Kaparangan, humiga kang luntian sa lupa!
Sa seda hahanay ang aming araw-araw!
Bahaghari, magbigay ng kulay at kabilugan
Sa talampakang-plota ng kabayo ng panahon.
Namumuhi sa amin ang langit na may mabituing alindog.
Ay! Kung wala iyon ay maaaring mabuhay ang mga awit namin.
Hoy, Dawong-dawungan, hilingin mong
Dalhin kami ng buháy sa langit!
Magsiawit, sa tuwa’y lumagok ng lumagok,
Patuyuin ang tagsibol sa pamamagitan ng tasa, hindi ng didal.
Patindihin ang pagtibok ng iyong puso!
Nang dibdib nami’y maging pompiyang na tanso.

Talasalitaan
oxen - bakang kinapon, uri ng kinapon na lalaking baka, UP Diksiyonaryong Filipino, pahina 860
gold – bulawan, ibid. p. 203
Ursus Major - Big Dipper, dawong-dawungan, ibid., p. 1309
steed - kabayo, mula sa English-Tagalog Dictionary ni Leo James English, p. 428
cymbal - pompiyang, ibid., p. 222
fleet - plota, hukbong-dagat, mula sa Diksyunaryong Ingles-Filipino, ni Felicidad T. E. Sagalongos, p. 190

06.08.2022

* ang litrato'y mula sa google

OUR MARCH
by Vladimir Mayakovsky
Source: Poems, Translated by Dorian Rottenberg. Progress Publishers, Moscow, 1972;
Transcribed: by Mitch Abidor

Beat the squares with the tramp of rebels!
Higher, rangers of haughty heads!
We'll wash the world with a second deluge,
Now’s the hour whose coming it dreads.
Too slow, the wagon of years,
The oxen of days — too glum.
Our god is the god of speed,
Our heart — our battle drum.
Is there a gold diviner than ours/
What wasp of a bullet us can sting?
Songs are our weapons, our power of powers,
Our gold — our voices — just hear us sing!
Meadow, lie green on the earth!
With silk our days for us line!
Rainbow, give color and girth
To the fleet-foot steeds of time.
The heavens grudge us their starry glamour.
Bah! Without it our songs can thrive.
Hey there, Ursus Major, clamour
For us to be taken to heaven alive!
Sing, of delight drink deep,
Drain spring by cups, not by thimbles.
Heart step up your beat!
Our breasts be the brass of cymbals.

Martes, Hunyo 7, 2022

Tulos

TULOS

magtutulos ako ng kandila
para sa mga biktimang sadya
ng martial law, sila'y ginunita
sa Bantayog, bayani ng madla

nasaan na nga ba ang hustisya
para sa kanilang nakibaka
para sa lipunang nais nila
lipunang malaya, makamasa

asam ay lipunang makatao
patas yaong batas at gobyerno
karapatan ay nirerespeto
panlipunang hustisya'y totoo

ang kandilang aking itutulos
ay tandang hustisya'y niyayapos
malayang bayan, walang hikahos
wala ring api't binubusabos

- gregoriovbituinjr.
06.07.2022

Linggo, Hunyo 5, 2022

Ang leyon sa hawlang bakal

ANG LEYON SA HAWLANG BAKAL
ni Nâzım Hikmet, kinatha noong 1928
malayang salin mula sa Ingles
ni Gregorio V. Bituin Jr.

Pagmasdan mo ang leyon sa hawlang bakal,

ang kanyang mga mata't tingni ng kaylalim:

              tila dalawang hubad na bakal na balaraw

              kumikinang sila sa galit.

Ngunit hindi siya nawawalan ng dangal

              bagama't ang kanyang galit

                     ay paroo’t parito

                              parito’t paroon.

Hindi ka makahanap ng lugar para sa tubong

na nakapaikot sa makapal at mabalahibong kiling.

Bagaman ang mga pilat ng pagpalo

        ay nakabakat pa rin sa dilawan niyang likod

ang kanyang mahahabang binti’y

           nababanat at ang dulo

        sa hugis ng dalawang tansong kuko.

Isa-isang nagtaasan ang mga balahibo sa kanyang kiling

                 na nakapalibot sa palalo niyang ulo.

Ang kanyang poot

        ay paroo’t parito

                 parito’t paroon…

Ang anino ng kapatid ko sa dingding ng piitan

       ay gumagalaw

              nang pataas at pababa

                        nang pataas at pababa.

06.05.2022

Talasalitaan:
tubong - collar, tali sa leeg ng hayop, mula sa UP Diksiyonaryong Filipino, pahina 1281
killing - mane, salin mula sa English-Tagalog Dictionary ni Fr. James English, pahina 592

* tula mula sa https://www.marxists.org/subject/art/literature/nazim/lion.html

Lion in an Iron Cage
by Nâzım Hikmet Ran

Look at the lion in the iron cage,

look deep into his eyes:

             like two naked steel daggers

             they sparkle with anger.

But he never loses his dignity

             although his anger

                    comes and goes

                             goes and comes.

You couldn't find a place for a collar

round his thick, furry mane.

Although the scars of a whip

       still burn on his yellow back

his long legs

          stretch and end

       in the shape of two copper claws.

The hairs on his mane rise one by one

                around his proud head.

His hatred

       comes and goes

                goes and comes ...

The shadow of my brother on the wall of the dungeon

      moves

             up and down

                       up and down.

Tula sa WED2022

SA DAIGDIGANG ARAW NG KAPALIGIRAN

kayraming gagawin, masdan mo ang kapaligiran
pakinggan ang awitin ng Asin sa kalikasan
polusyon, upos, plastik, basura, klima rin naman
sa mga suliraning ito'y anong kalutasan

kayrumi ng Ilog Pasig, ng karagatan natin
nakakalbo ang kagubatan, halina't magtanim
kayraming isyung dapat isipin anong gagawin
tulad sa Marcopper na nawasak yaong lupain

Ondoy, Yolanda, climate change, matitinding daluyong
pang-unawa't pagbibigkis nga'y dapat maisulong
maraming magagawa, lalo't magtutulong-tulong
lalo't bukás ang isipan sa isyung patung-patong

ngayong World Environment Day, ikalima ng Hunyo
tinakdang petsa para sa kalikasan at tao
ang nagbabagong klima'y nararamdamang totoo
isyu rin ang plantang coal at pagmimina sa mundo

makiisa na sa pagkilos laban sa plantang coal
isang sanhi kaya klima'y nagkakabuhol-buhol
sa pagtatayo ng dambuhalang dam na'y tumutol
buhay at kultura ng katutubo'y ipagtanggol

di na dapat paabutin pa sa one point five degree
ang pag-iinit nitong mundo, huwag isantabi
ang isyung ito't talagang di na mapapakali
maraming lulubog na isla pag ito'y nangyari

sa laot, kinakain na ng isda'y microplastic
ah, di na mabilang ang upos at basurang plastik
naggugupit na ng plastik upang gawing ekobrik
pagbabakasakali rin ang proyektong yosibrik

ngayong World Environment Day, pag-isipan nang lubos
ang mga isyung nabanggit, tayo na'y magsikilos
para sa kinabukasan, bayan at masang kapos
upang sa mga isyung ito, tao'y makaraos

- tula't litrato ni gregoriovbituinjr.
06.05.2022

Huwebes, Hunyo 2, 2022

Kuro

KURO

mapait maging pangulo ng kasinungalingan
nasa katuturan ba iyong wala sa katwiran
iyang pwesto mo ba'y matamis mong panghahawakan
o sa sarili'y nagsisinungaling ka na naman

kung di lang gumamit ng pera'y tiyak matatalo
kung di lang naglabas ng salapi'y bugbog-sarado
kasaysayan ng diktadura'y pilit pinabango
may aral sa atin ang mga nangyayaring ito

di sapat ang maging mabuting kandidato ka lang
na santa o banal na bayan ay paglilingkuran
di sapat ang mabuting intensyon para sa bayan
dahil ang halalan ay naging pera-pera na lang

subalit bilang tao, masisikmura mo kaya
kasinungalinga'y batayan ng pamamahala
pagbabago man ng kasaysayan ay pandaraya
pamilyang kilalang mandarambong ay di nawala

mapait pa sa apdo ang sinapit ng bayan ko
pati kasaysayan ay pilit binabagong todo
di ko kikilalanin ang ganyang tusong pangulo
na pinaglaruan ang madla para lang manalo

- gregoriovbituinjr.
06.02.2022