Biyernes, Setyembre 29, 2023

Noong unang panahon

NOONG UNANG PANAHON

noong unang panahon, / may isang pulitiko
na ugali'y magaspang / sa karaniwang tao
kaibang paglilingkod / ang ginagawa nito
tila baga negosyo / ang dapat ay serbisyo

sa presyong limangdaan / ay kanya raw nabili
ang prinsipyo ng dukha't / mga masang botante
tila ba walang paki / sa kanyang sinasabi
pang-uuto pa niya'y / ipinagmamalaki

kaya katiwalian / ay laganap sa bayan
kumpare't negosyante'y / kanyang kinikilingan
negosyo'y naglipana, / walang pangkalusugan
gusali'y nagtayugan, / hubad ang paaralan

mula sa dinastiyang / pulitikal din siya
dating meyor ang ama, / ina'y gobernadora
ang asawa'y may-ari / ng maraming pabrika
habang ang sahod naman / ay kaybabang talaga

bayang ito'y ginawa / nang basahan ng trapo!
sinong dapat sisihin? / yaong masang bumoto?
prinsipyo'y pinagpalit / sa limangdaang piso?
upang sang-araw man lang / dusa'y ibsang totoo?

sa sunod na halalan / ano nang magaganap?
bakit mga tiwali'y / tuloy sa paglaganap?
dapat ang taumbayan / ay talagang mag-usap
baguhin ang sistemang / sa kanila'y pahirap

- gregoriovbituinjr.
09.29.2023

22 Pababa: Pangangalap ng tao

22 PABABA: PANGUNGUHA NG TAO

natawa lang ako sa tanong dito
sa palaisipang sinagutan ko
tanong kasi'y "pangunguha ng tao"
aba'y KIDNAP agad ang naisip ko
kung nawala pa'y DESAPARESIDO

binilang ko, limang titik, di KIDNAP
sinagutan ang paligid, nahanap
ang tamang sagot, ito pala'y KALAP
pangunguha nga ng tao, ang saklap
na kahulugang iba sa hinagap

aba'y ano bang dapat tamang tanong
upang di malito't wasto ang tugon
maraming salitang di makakahon
ako man minsan ay paurong-sulong

- gregoriovbituinjr.
09.29.2023    

Miyerkules, Setyembre 27, 2023

Tula't tanong

TULA

pag masakit ang ulo ko, lunas dito'y pagtula
pag masakit ang buong kalamnan, ako'y tutula
sa hirap ng kalooban, ang hingahan ko'y tula
pag nais ko ng pahinga, ang pahinga ko'y tula

sa tambak na trabaho, tula na'y aking pahinga
sa pagod kong katawan, tula'y pinakapahinga
kaya ako'y humihingi sa inyo ng pasensya
kung tumula na naman ako sa inyong presensya

TANONG

bakit may taong sinasayang ang buhay sa bisyo
at sa gawaing masasama, di magpakatao
bakit may mga taong nais lang makapanloko
at buhay na'y inilaan sa gawaing ganito

sa paggawa ng mali, sila ba'y napapakali
wala na bang budhing sa kanila'y namamayani
halina't tuklasin natin anong makabubuti
para sa kapwa, panlahatan, di lang pansarili

- gregoriovbituinjr.
09.27.2023

Ang tindig

ANG TINDIG

inalay ko na para sa bayan at kalikasan
para sa katarungan at makataong lipunan
ang sarili, ito'y matagal na pinag-isipan
prinsipyo itong yakap-yakap hanggang kamatayan

ayokong sayangin yaring buhay sa mga bisyo,
sa pagyaman, o pagsasasamantala sa kapwa ko
ayokong sayangin ang buhay sa mga di wasto
ayokong mamuhay sa sistemang di makatao

kumikilos akong tinataguyod ang hustisya
na tanging iniisip ay kapakanan ng masa
simpleng pamumuhay at puspusang pakikibaka
labanan lahat ng uri ng pagsasamantala

sa paglilingkod sa bayan, buhay ko'y nakaugat
walang bisyo kundi sa masa'y maglingkod ng tapat
ganyan lang ako, di pansarili kundi panlahat
sa bawat hakbang, iyan ang laging nadadalumat

- gregoriovbituinjr.
09.27.2023

Lunes, Setyembre 25, 2023

Alingasngas at aliwaswas

ALINGASNGAS AT ALIWASWAS

ano bang kanilang makakatas
sa mga gawaing panghuhudas
sa bayan? dahil sa yama't lakas?
kaya ba batas ay binubutas?

itaguyod ang lipunang patas
at sa kapwa tao'y pumarehas
labanan ang mga alingasngas
at anumang gawang aliwaswas

- gregoriovbituinjr.
09.25.2023

alingasngas - kilos o pangyayari na itinuturing na mali at nagsasanhi ng galit ng madla, UP Diksiyonaryong Filipino, p.35
aliwaswas - katiwalian, UPDF, p.37

Sabado, Setyembre 23, 2023

Komentula

KOMENTULA

di raw ako masalita
tila tinahi ang dila
madaldal lang daw sa tula
at doon ngawa ng ngawa

sa tula nahahalata
ang damdamin ng makata
anuman ang sapantaha
sa katha sinasariwa

patuloy lang sa pagkatha
ang makatang maglulupa
kay-ingay ng nasa diwa
animo'y rumaragasa

mag-ingay ka pa, makata
ikaw na di masalita
sa toreng garing ma'y wala
kinakatha'y komentula

- gbj/09.23.2023

Lunes, Setyembre 18, 2023

Kung

KUNG

Kung mayroong katahimikin
Ngunit walang kapayapaan
Ito'y hanggang tainga lang
Di pa sa kalooban.

- gregbituinjr.
09.18.2023

Huwebes, Setyembre 14, 2023

Kwento - Pabahay ay Serbisyo, Huwag Gawing Negosyo


PABAHAY AY SERBISYO, HUWAG GAWING NEGOSYO
Maikling kwento ni Gregorio V. Bituin Jr.

Napag-usapan ng magkumpareng Igme at Inggo ang hinggil sa alok ng pamahalaan na pabahay. Sinabatas na kasi ni BBM sa kanyang Executive Order #34 na flagship project ng pamahalaan ang 4PH o Pambansang Pabahay Para sa Pilipino program nitong Hulyo 2023. Agad ding lumabas ang Operations Manual nito.

“Hindi naman pala para sa maralita ang 4PH kundi para sa mga may regular na trabahong may regular na sweldo.” Ito ang bungad ni Igme habang nagkakape sila ni Inggo sa karinderya ni Aling Isay.

“Aba’y nabasa mo na ba ‘yung sinasabing batas?” Tanong ni Inggo.

“Oo, napakaganda nga ng paliwanag dahil ginamit pa ang Saligang Batas, na nagsasabing dapat magkaroon ng disenteng pabahay sa abot kayang halaga ang mga underprivileged at homeless citizen sa mga lungsod at relokasyon. Pinaganda pa nga ang tawag sa mga iskwater - ISF o Informal Settler Families.” Ani Igme. “Subalit pagdating na sa Operations Manual, aba’y hindi pala kasali ang totoong ISF - na iskwater o yung mga underprivileged at homeless citizen. Parang pinaiikot lang nila ang ulo nating mga maralita.”

Napatingin tuloy sa kanila si Aling Isay, na agad sumabad sa usapan. “Matanong ko nga, paano mo naman nasabing hindi pangmaralita iyang bagong programa ng pamahalaan sa pabahay? Balita ko’y magtatayo raw ng parang kondominyum na pabahay para sa mga iskwater.”

“Ang totoo po niyan, Aling Isay, ang tinutukoy na benepisyaryo ng pabahay  sa Operations Manual ay tinatawag na buyer. Hindi na talaga mga iskwater, o yaong vendor, o dumidiskarte lang para mabuhay. Hindi tayo kasali, dahil dapat may regular kang trabahong may regular na sahod. Paano mo mababayaran ang isang libong pisong mahigit kada buwan na pabahay kung ang kinikita mo ay sapat lang para sa pang-araw-araw na pagkain ng pamilya mo? Ang nakasulat nga sa Operations Manual, ang prayoridad ay low-salaried ISF, employees and workers. Diyan pa lang ay makikitang hindi pangmaralita kundi pang may tiyak na buwanang sahod ang pabahay na iyan. Higit milyong pisong pa ang presyo ng maliit na espasyo sa itatayong ilang palapag na gusali.” Ang mahabang paliwanag ni Igme.

“Hindi pala talaga serbisyo sa maralita ang pabahay na iyan kundi negosyo. Hindi kataka-taka dahil dating contractor ng San Jose Builders iyang bagong kalihim ng DHSUD na si Alcuzar.” Pailing-iling si Aling Isay.

“Saan naman sila magtatayo ng pabahay? Baka naman itapon na naman tayo sa malalayong lugar na malayo sa ating mga trabaho? Aba’y talagang giyera-patani na naman iyan pag nagkataon.” Sabi ni Inggo.

Agad namang sumagot si Igme. “Maghahanap ng lupa ang lokal na pamahalaan upang pagtayuan ng pabahay. Ang problema pa, sila ang pipili ng mga benepisyaryo. Kaya kung political dynasty iyan, iyong mga kabig lang nila ang uunahin nila. Dehado na naman ang mga maralitang laging walang boses. Ano pa? Pag hindi ka agad nakabayad, papalitan ka agad-agad ng may kakayahang magbayad. Paano ang mga naihulog mo dati? Talo ang maralita sa negosyong 4PH. Binibilog nila ang ulo natin.”

“Kaya anong dapat nating gawin?” Tanong ni Inggo.

“Dumalo muna tayo sa patawag na pulong ni Ka Tek, ang pangulo ng samahan ng maralita dito sa lugar natin, upang mapag-usapan ang tungkol diyan. Mamayang ikaapat ng hapon, sa tapat ng barungbarong ni Igor, tatalakayin ang 4PH at ang gagawin nating pagkilos sa harap ng tanggapan ng DHSUD  sa susunod na Lunes.” Ani Igme. 

“Sasama ako sa pulong na iyan at makikinig. Pababantayan ko muna kay Bunso itong munti kong karinderya.” Ani Aling Isay.

Hapon. Pumunta sina Igme, Inggo, at Aling Isay sa tapat ng bahay ni Igor, habang naglabas naman ng mga bangko ang mga kapitbahay para sa pulong. Maya-maya, dumating na rin si Ka Tek, na naglabas naman ng manila paper upang pagsulatan. Nagkumustahan muna, saka tinalakay ni Ka Tek ang kanilang pagsusuri sa bagong programang pabahay na 4PH at inilatag ang planong pagkilos sa Lunes sa tanggapan ng DHSUD sa QC.

“Mga kasama, dahil negosyo at hindi serbisyo ang 4PH, ayon sa ating pinaliwanag kanina, may pagkilos tayo sa Lunes, kasama pa ang ibang maralitang dinemolis sa kani-kanilang lugar. Ito ang detalye, kitaan at oras. Dahil isyu naman nating maralita ito, kanya-kanyang pamasahe tayo. Wala kasi tayong pondo para pang-arkila ng sasakyan. Okay ba sa inyo? Ilan ang sasama?” Ani Ka Tek.

* Unang nalathala sa pahayagang Taliba ng Maralita, ang opisyal na publikasyon ng pambansang samahang Kongreso ng Pagkakaisa ng Maralitang Lungsod (KPML), isyu ng Setyembre 1-15, 2023, pahina 18-19.

Miyerkules, Setyembre 13, 2023

Hustisya sa batang pinaslang ng ama!

HUSTISYA SA BATANG PINASLANG NG AMA!

karima-rimarim ang ginawa ng isang tatay
sa anak na babaeng binugbog niya't naratay
sa ospital, ilang araw lang, bata na'y namatay
sa balitang iyon, manggagalaiti kang tunay
sariling anak, pinatay! dapat sa kanya'y bitay!

si Catherine Joy o C.J. ay edad pitong taon
kung may kasalanan man, bakit siya ginanoon?
dahil sa sukling di naibigay sa tatay niyon
ay sinaktan ng amang walang anumang hinahon
walang banggit sa ulat kung ama sa droga gumon

tiyak marami pang pangarap ang nasabing bata
subalit ngayon, naglaho na iyong parang bula
di pa nadarakip ang ama, ayon sa balita
sana'y sumuko na siya't panagutan ang sala
HUSTISYA PARA KAY C.J. na kay-agang nawala!

- gregoriovbituinjr.
09.13.2023

Biyernes, Setyembre 8, 2023

Ilitaw sina Jonila at Jhed!

ILITAW SINA JONILA AT JHED!

isa na namang balitang sadyang nakalulungkot
dalawang environmental activists ang dinukot
bakit nangyayari ang ganito? nakatatakot!
dahil ba tinutuwid nila ang mga baluktot?

nais ay makataong pagtrato sa kalikasan
na tutok ay isyung Manila Bay at karagatan
pati mga reklamasyong apektado ang bayan
subalit sila'y iwinala sa Orion, Bataan

nangyari'y huwag nating ipagsawalang-bahala
baka di iyan ang huli, o iyan ang simula?
krisis sa karapatang pantao na'y lumalala
ang pagwala sa kanila'y sadyang kasumpa-sumpa

kaybata pa nila, edad bente dos, bente uno
sadyang ginigipit na ang karapatang pantao
sinisigaw namin, sana'y mapakinggang totoo:
ilitaw sina Jonila Castro at Jhed Tamano!

- gregoriovbituinjr.
09.08.2023

* Para sa detalye, basahin ang mga kawing na:

Paglagay sa tahimik sa magulong mundo

PAGLAGAY SA TAHIMIK SA MAGULONG MUNDO

pag lumagay ka sa tahimik, ikinasal
ka na katuwang ang tangi mong minamahal
wala nang barkada, bisyo, babae't sugal
kundi sa pamilya iinog ang pag-iral

nasa tahimik, pulos trabaho't tahanan
si misis man ay lagi kang tinatalakan
sweldo'y laan na sa anak, hapag-kainan,
edukasyon, bayad-utang, kinabukasan

ngunit naiba ang paglagay sa tahimik
nang mauso ang tokhang, mata'y pinatirik
kayraming natakot, iba'y di makaimik
mahal ay biktima ng balang anong bagsik

ang mahal na asawa o anak, tinokbang!
kinatok sa tahanan, naging toktok, bangbang!
nangyari'y walang proseso, basta pinaslang!
sinong mananagot, sino ang mga aswang?

nag-iiba ang kahulugan ng salita
saanmang panaho'y nadarama sa wika
nilagay sa tahimik, pinaslang na sadya
pinatahimik ng walang kaawa-awa

- gregoriovbituinjr.
09.08.2023

Lunes, Setyembre 4, 2023

20 Haiku hinggil sa typhoon Haikui

20 HAIKU HINGGIL SA TYPHOON HAIKUI
ni Gregorio V. Bituin Jr.

Nananalasa ngayon sa bansa ang bansang Hanna, na ang international name ay Haikui. Sa una kong basa sa Ulat Panahon sa pahayagang Pilipino Star Ngayon, ito'y Haiku, isang anyo ng pagtulang Hapones, na may pantigang 5-7-5. Subalit nang muli kong tingnan, Haikui pala, hindi typhoon Haiku. Gayunpaman, naisipan kong kumatha ng ilang haiku hinggil sa typhoon Haikui.

Ilang pantig ba ang Haikui? Ang pronunciation o pagkabigkas sa bagyong Haikui, ayon sa http://paladinofstorms.net/cyclone/typhoon.html ay Haikui "high-kway". Ibig sabihin, dalawang pantig. Subalit maaari ring tatlong pantig dahil sa titik k.

Kaya pinakinggan ko ang bigkas sa isang balita sa bidyo na https://www.youtube.com/watch?v=ezu0aAxSYsA na may pamagat na Haikui expected to become another typhoon threat - August 29, 2023, binasa ang Haikui na haykuwi. Tatlong pantig.

Dahil may titik k, kaya ipinagpalagay ko nang tatlong pantig pati ang naunang saliksik na "high-kway. Narito ang ilang haiku na kinatha ko hinggil sa bagyong Haikui.

1
bagyong Haikui
ay kaylakas na bagyo
mag-ingat tayo

2
ang ibong gala
sa bagyo'y basang-basa
tila tulala

3
ingat sa ihi
ng daga pag nagbaha
lestospirosis

4
dyip ay tumirik
at pasahero'y siksik
sa baha't trapik

5
di pala haiku
kundi bagyong Haikui
ang pagkasabi

6
pinagmamasdan
ko ang bahang lansangan
kaligaligan?

7
ang bagyong Hanna
na Haikui rin pala
nananalasa

8
dumapong ibon
sa kawad ng kuryente
sa bagyo'y ginaw

9
mapapakain
sana ang mga anak
kahit may unos

10
pag nadisgrasya
ka sa manhole na bukas
sinong sisihin?

11
sa botang butas
pag nilusong sa baha
ay, alipunga

12
papasok pa rin
sa trabaho, baha man
nang makabale

13
hawakang husay
iyang payong mong taglay
baka matangay

14
kaygandang dilag
ang kasabay sa baha
puso'y pumitlag

15
pulos basura
sa kalye'y naglipana
anod ng baha

16
bubong na butas
aba'y tagas ng tagas
sinong gagawa

17
kayraming plastik
na nagbara sa kanal
walang magawa?

18
basa ng dyaryo
o makinig ng radyo
kapag may bagyo

19
tagas na tubig
ay ipunin sa timba
pang-inidoro

20
kapag may unos
mabuti't may PAGASA
makapaghanda

09.04.2023

Linggo, Setyembre 3, 2023

Ingatan, huwag ibagsak

INGATAN, HUWAG IBAGSAK

"Fragile, Handle With Care" ang katumbas
nang sa isang kahon ay kalatas
paalala, baka babasagin
ang nasa kahon nilang dadalhin

pinaalam sa sariling wika
pag sa wikang dayo'y di unawa
naisip pang itatak sa kahon
ah, kayhusay ng ganitong layon

bilin: Ingatan, Huwag Ibagsak
sa himpapawid man o sa lubak
pag may basag, di mapapakali
kaya pakaingatang mabuti

salamat sa pagpapaalala
sa puso'y may ginhawang nadama
kahon na'y naingatang malugod
wikang sarili pa'y nataguyod

- gregoriovbituinjr.
09.03.2023

Sabado, Setyembre 2, 2023

Bakbak-tahong

BAKBAK-TAHONG

mas mabigat pa sa ningas-kugon
ang tinatawag na bakbak-tahong
trabaho ka ng trabaho ngunit
walang nangyayari, aba'y bakit?

gumagawa'y walang natatapos?
walang nayari, parang busabos?
ginagawa mong paulit-ulit
pala'y walang resulta, kaysakit!

kung may ugali kang bakbak-tahong
aba, ikaw ay di sumusulong
kumbaga sa barkong nakalutang
gawaing ito'y tiktik-kalawang

tiyaking ginawa'y may resulta
kung wala, panaho'y naaksaya
para kang tumatandang paurong
kung naging gawi mo'y bakbak-tahong

- gregoriovbituinjr.
09.02.2023

bakbak-tahong - trabaho ng trabaho ngunit walang natatapos 
o nayayari, mula sa UP Diksiyonaryong Filipino, p.109

Biyernes, Setyembre 1, 2023

Sa dalawang magigiting

SA DALAWANG MAGITING

taospuso pong pakikiramay
sa pamilya ng mga namatay
isa'y kilalang mamamahayag
isa'y mahusay na manggagawa

sumikat noon si Mike Enriquez
sa kanyang pagsisilbi sa bayan
sa Imbestigador maririnig:
"Hindi namin kayo tatantanan"

kilala rin namin si Efren Cas
organisador ng manggagawa
na pangarap ay lipunang patas
at lipunang makataong sadya

isa'y sikat na mamamahayag
kilala sa radyo't telebisyon
ang isa'y magaling na kasama
at kilala sa maraming unyon

inalay ninyo ang inyong buhay
para sa kagalingan ng tanan
sa inyong dalawa'y pagpupugay
salamat sa ambag n'yo sa bayan

- gregoriovbituinjr.
09.01.2023